Pagkatapos sang pila ka bulan nga pagtalakay sa kongreso, amat-amat na nga nagakabuyagyag sa publiko ang mga sekreto nga detalye sang operasyon kon paano ginpangunahan kag ginpadalagan ni Rodrigo Duterte kag iya nga mga kahimbon sa Malacañang ang peke kag maduguon nga “gyera kontra druga” kag ang kriminal nga kampanya sang mga ekstrahudisyal nga pagpamatay. Mas ginpabaskog sini ang balatyagon sang pumuluyong Pilipino nga ipakigbato ang hustisya para sa linibo ka mga biktima. Mas nga nagabaskog ang ila panawagan nga kasuhan, lagson kag silotan si Duterte sa iya mga krimen sa pumuluyo.

Ginkumpirma sa mga pagtalakay ang madugay na nga nahibaluan sang pumuluyo nga direkta nga imbolbado si Duterte kag iya mga pinuno nga upisyal sa mga ekstra-hudisyal nga pagpamatay. Pila ka sadto mga sinagod nga upisyal mismo ni Duterte ang subong nag-testigo kon paano siya mismo ukon ang iya mga kahimbon ang nagsugo sa ila mga armado nga ido-buang para tigayunon ang maduguon nga krimen. Ginatos ka milyon ka piso nga kwarta sang banwa ang gingamit ni Duterte para busogon ang iya nga mga sinagod.

Ginpuntirya ni Duterte ang mga karibal niya nga kriminal nga namalibad nga magluhod sa iya gahum, kag pati ang mga kasumpong niya sa pulitika nga namalibad nga magduko sa iya tiraniya. Ginpatay sila nga wala sang ikabato. Ang iban naghipos. May mga ginhaboy sa prisohan, kag didto gindayunan.

Sa kahadlok nga isunod siya sa iya amay nga patarasak nga ginpatay sang mga tinawo nga pulis ni Duterte sa sulod sang bilangguan, nagpasugot si Kerwin Espinosa sa sugo sang sadto hepe sang pulis nga si Bato dela Rosa nga mag-ako nga isa siya ka “drug lord” kag magtestigo batuk kay Leila de Lima, ginpriso nga kritiko ni Duterte. Ini ang pagbuyagyag nga ginhimo ni Espinosa sa kongreso.

Lakip pa sa mga nag-atubang sa kongreso amo si Royina Garma, anay hepe sang pulis sa Davao City, kag kilala nga suod kay Duterte. Kaupod si Duterte, isa si Garma sa ginpangalanan nga nagsugo sa pagpatay sa mga nakabilanggo nga “drug lord” nga Chinese sa sulod sang bilangguan sa Davao sadtong 2016. Gintalana siya sadtong 2016 nga pinuno sang pulis sa Cebu kon sa diin nangin maduguon ang “gyera sa druga.” Gintalana siya nga pamunuan ang Philippine Charity Sweepstakes Office (PCSO) sadtong 2019, kag gintudlo nga utok sa pagpatay sa karibal nga upisyal nga si Wesley Barayuga nga ginpatay sang pulis sadtong 2020.

Sa pihak sang iya pagpanghinaw sang kamot sa Kongreso, gin-ako ni Garma nga gin-endorso niya si Col. Edilberto Leonardo kay Duterte para magserbe nga isa sa yabe nga opereytor sang “gyera sa druga.” Gintalana siya ni Duterte sa lain-lain nga pusisyon sa gubyerno, antes ginbutang sa National Police Commission sadtong 2022. Suno kay Garma, si Leonardo ang nagaplano sang mga pagpatay kag tig-uyat sang kwarta panggasto kag padya ni Duterte sa mga upisyal nga pulis nga bayaran nga tigpatay ni Duterte, agud tukuron ang kaugalingon bilang diyos sang tanan nga drug lord sa Pilipinas.

Ang mga impormasyon nga ginbuyagyag sa mga talakayan kag imbestigasyon sa Kongreso mas labi nga nagpabakod sa ginpasaka sang linibo ka biktima sa International Criminal Court (ICC) nga kasong mga krimen batuk sa pumuluyo kontra kay Duterte. Bastante sini nga ginpamatud-an kon paano sistematiko nga gingamit kag gin-abuso ni Duterte ang iya gahum bilang presidente para magsabwag sang makangilidlis nga kampanya sang mga pagpatay nga nagdula sang kabuhi sang pila ka libo nga biktima. Ginlaragway niya nga daw mga sapat ang sin-o man nga gindalahig niya sa druga, kag ginsulsolan ang mga armado nga pwersa sang estado nga patarasak nga gamiton ang ila gahum nga wala sang ginakahadlokan nga laye ukon ginasunod nga ligal nga proseso. Tanan nga pagpatay ang ginhatagan rason sang linya nga “nagbato” para ilusot sa salabton ang mga unipormado nga kriminal ni Duterte.

Gingamit ni Duterte ang “gyera sa druga” agud tukuron ang iya tiraniko nga paghari. Ang pareho nga taktika sang patarasak nga pagpatay ang gintuon sa mga organisasyon sang mga mamumugon, mangunguma, tumandok nga pumuluyo, imol nga taga-syudad, mga estudyante, kag iban pa nga sektor, pati na sa mga nagapangapin sa tawhanon nga kinamatarung kag tigtib-ong sang kalinong. Sa mando ni Duterte, nahitabo ang Bloody Sunday sa Southern Tagalog, ang Operation Sauron sa Negros, ang Tumandok Masaker sa Panay kag lain-lain pa nga makangilidlis nga krimen. Direkta nga mando man ni Duterte ang pagpanghulog sang mga bomba kag pagpangkanyon nga nagsabwag sang lapnagon nga terorismo sang militar sa kabukiran. Si Duterte man ang utok sa asud-asod nga pagpatay sa mga nadakpan nga mga lider rebolusyonaryo, lakip ang mga nangin konsultant sa hinun-anon pangkalinong.

Dapat labi nga pabaskugon kag wala pagkataka nga sulit-suliton sang pumuluyong Pilipino ang ila singgitan nga kasuhan, lagson kag silotan ang pasista nga kriminal nga si Rodrigo Duterte, pati na ang iya mga kahimbon (lakip si dela Rosa, si Bong Go, kag bisan iya bata nga si Sara), kag tanan nga upisyal kag pwersa sang pulis kag militar nga yara sa likod sang mga kriminal nga pagpang-abuso sa gahum. Ang pagdala kay Duterte sa ICC ang isa sa yabi para ihan-ay ang ligal nga basehan para pasabton ang tanan nga ginapasibangud sa iya nga krimen.

Dapat sukton kag pasabton si Marcos sa ginhimo nga pakigkunsabo kag akomodasyon sa mga Duterte agud papungkuon ang kaugalingon sa poder, kag pag-upang sa mga pagtinguha sang pumuluyo nga dal-on si Duterte kag mga kahimbon sini sa ICC. Nabuka man ang “uni-team” sang mga Marcos kag Duterte, naga-unungay man sila sa gihapon sa pagpanumpo kag pagpamigos sa pumuluyo, kag sa pagpangapin sa interes sang kada isa. Ginakabalak-an ni Marcos nga ano man nga silot ang dangatan ni Duterte amo man ang madangatan niya pag-abot sang panahon.

Tubtob wala sang masilutan sa mga kriminal nga ini, magapadayon ang paghari-harian sang mga abusado nga burukrata kapitalista kag pasista, kag ang grabe nga paglapak sa nga kinamatarung kag kaayuhan sang pumuluyo. Ang pagpinagusto sang mga armadong pwersa sang estado nga gintib-ong kag ginpalapnag ni Duterte amo man ang ginagamit subong ni Marcos sa pagtukod sang kaugalingon nga tiraniya nga nakabase sa pagsabwag sang kapintas batuk sa pumuluyo.

Apang indi mapierde ang pumuluyo. Adlaw-adlaw may nagakapukaw kag maisog nga nagabangon. Bug-os ang ila kabubut-on nga isulong ang paghimakas para sa katarungan, kahilwayan kag demokrasya, ano man ka budlay ukon ka dugay.