Pinakamataas nga pagsaludo kag pagpasidungog ang ginhatag sang pamunuan kag bug-os nga katapuan sang Partido Komunista sang Pilipinas, tanan nga Pulang hangaway kag kumander sang Bagong Hukbong Bayan, kag tanan nga mga pwersang rebolusyonaryonaryo sang pumuluyong Pilipino, kay Ka Maria Malaya (Myrna Sularte), isa sa mga nagapamuno nga kadre sang Partido kag ginapalangga nga hangaway sang pigos nga masa sang mga mamumugon, mangunguma kag pumuluyong Lumad sang Mindanao.

Si Ka Maria, 71, napatay sa pinakaulihi niya nga pagpakig-away sadtong Pebrero 12 sa Barangay Pianing, Butuan City, sa isa ka masingki nga sumpungangay sa tunga sang Bagong Hukbong Bayan kag sang mapintas nga mga pasistang pwersa sang 901st IBde.

Kagawad siya sang Komite Sentral kag Departamento sa Pulitika. Katapo man siya sang Komisyon sa Mindanao kag nagatindog nga sekretaryo sang Pang-rehiyon nga Komite sang Partido sa Northeast Mindanao sa nagligad nga masobra sa duha ka dekada. Nagserbe man siya nga tagpamaba sang National Democratic Front sa Northeast Mindanao.

Nagdako sa Bayugan City, Agusan del Sur, naghalin si Ka Maria sa isa ka pamilya nga nahanunga nga mangunguma. Nagtapos siya sa kurso nga agroteknolohiya sa isa sa mga unibersidad sa Butuan. Ginbayaan niya ang relatibo matawhay niya nga kabuhi para sa wala sang pangduha-duha nga pag-alagad sa masang pigos nga ginahimuslan. Nagpatapo siya sa Partido sadtong 1977, sa kagrabehon sang kadulom sang pasistang paghari sa idalum sang sadto diktadurang Marcos.

Sa nagligad nga lima ka dekada, nagtungod siya sang lain-lain nga katungdanan, lakip ang pagpamuno sa rebolusyonaryong hilikuton sa mga kasyudaran kag kaumhan, sa nakatungdan kag norte-sidlangan sang Mindanao.

Wala bisan san-o man nagtahaw ang panindugan niya para sa rebolusyonaryong katuyuan. Wala-untat siya nga nagtungod sa iya mga katungdanan bilang kadre sang Partido kag lider sang BHB, bisan nga natukiban nga may kanser siya, nga duha ka dekada niya nga gin-atubang paagi sa disiplinado nga pagkaon kag pagbulong.

Mapisan nga magtuon sang Marxismo-Leninismo Maoismo si Ka Maria. Maayo niya nga ginadapat ang sandigan nga mga prinsipyo, patakaran, kag programa sang Partido sa mga kongkreto nga kahimtangan sang pumuluyo sa Northeast Mindanao. Kadungan sini, nagtuon siya sang mga rebolusyonaryong nga inagihan sang Vietnam, China kag iban pa nga mga pungsod, pati na sang iban nga mga rehiyon sa pungsod.

Sa sulod sang madamo nga tuig, hugot niya nga nangin kabulig ang iya bana, ang sadto tigpamaba sang BHB nga si Ka Oris, sa pagpamuno sang Partido kag sang BHB sa paglab-ot sang rebolusyonaryo nga mga kadalag-an sa pagsulong sang pangmalawigon nga inaway banwa. Isa siya sa mga pinakamalig-on nga haligi sang Ikaduha nga Dungganon nga Kahublagan Panadlong sadtong 1992, nga iya gintib-ong kag ginpatuman nga wala sang pangduha-duha.

Si Ka Maria nangin isa sa pinakamaayo nga kadreng militar. Ginapaseguro niya nga permi nga kumprehensibo nga mag-uswag ang inaway banwa sa Northeast Mindanao. Sa idalum sang malig-on nga pagpamuno ni Ka Maria, nagsulong ang BHB kag pumuluyo sang wala-untat nga pagpakig-away sa mga mapangwasak kag mahimuslanon nga mga kumpaniya sa pagmina, mga plantasyon, kag mga proyektong eko-turismo nga nagpalayas sa masang anakbalhas halin sa ila mga komunidad, kag nagguba sa kapalibutan.

Ginpagkit niya sa BHB ang indi matay-og nga desisyon nga awayon ang tanan nga dagway sang pagpamigos kag agumon ang hustisya sa tanan nga krimen sang mga pasista batuk sa mga pumuluyo.

Ginpapagsik niya kag ginbuligan nga organisahon ang pagpakig-away sang masang lumad nga Manobo sa pagpangapin sa duta sang ila katigulangan, kag pagpamatuk sa nagalala nga agresyon sang mga “proyektong pangkauswagan”. Tungod sini, grabe ang kaakig sa iya sang mga dalagko nga burgesya kumprador kag mga korporasyon multinasyunal, nga naghatag sang pondo agud armasan kag hanason ang mga armadong pwersa sang kaaway kag mga grupong paramilitar agud pakig-awayan ang BHB, kag “dugmukon” si Ka Maria.

Sa mga panahon sang pagpahuway, nagakuha si Ka Maria sang mga laragway sang katahum sang mga pinasahi nga orkidya kag mga bulak, nga nagapakita sang duag sa tunga sang berde nga kalasangan sang mga kampong gerilya.

Naga-daloy ang dugo sang mga rebolusyonaryong baganihan sa mga ugat ni Ka Maria, naga-daloy subong ang iya dugo sa mga ugat sang bag-o nga henerasyon sang mga kadre sang Partido kag mga Pulang hangaway. Sila determinado, kaangay ni Ka Maria sadto, nga padayunon ang inaway banwa halin sa isa ka halintang tubtob sa masunod, padulong sa himpit nga kadalag-an.

Mga sinipi halin sa pasidungog sang Komite Sentral sang Pilipinas kay Ka Maria Malaya, Pebrero 12, 2025.