Kangangatoan a pammadayaw ken parangal ti idatdaton iti pamunuan ken kasapian iti Partido Komunista ti Pilipinas, amin a Nalabaga a mannakigubat ken kumander it New People’s Army, ken iti amin a rebolusyonaryo a pwersa iti umili a Pilipino, kenni Ka Maria Malaya (Myrna Sulatre), maysa kadagiti mangidadaulo a kadre iti Partido ken ipatpateg a mannakigubat iti idaddadanes a masa a mangmangged, mannalon, ken umili a Lumad iti Mindanao.

Ni Ka Maria, 71, ket napasag iti kauudian a pannakisaranget na idi Pebrero 12 sadiay Barangay Paning, Butuan City, iti maysa a nainget a rinnupak iti nagbaetan iti New People’s Army ken iti naulpit a pasista a pwersa iti 901st IBde.

Isuna ket kagawad iti Komite Sentral ken Kawanihan ti Pulitika. Kameng met laeng isuna iti Komisyon ti Mindanao ken timmakem kas kalihim iti Panrehiyon a Komite iti Partido iti Northeast Mindanao iti napalabas a nasurok dua dekada. Nagbalin met laeng isuna a tagapagsarita iti National Democratic Front iti Northeast Mindanao.

Taga Bayugan City, Agusan del Sur, naggapu ni Ka Maria iti pamilya nga akintengnga a mannalon. Nagturpos isuna iti kurso nga agroteknolohiya iti maysa kadagiti unibersidad iti Butuan. Pinanawan na iti relatibo a nanam-ay a biag tapno awan panagduadua nga agserbi iti masa a magunggundawayan ken maidaddadanes. Nagkameng isuna iti Partido idi 1977, iti kangitingitan iti nasipnget a pasista panagturay iti daydi diktarura a Marcos.

Iti napalabas a lima dekada, naggakem isuna it naduma-duma a rebbengen, karaman iti panangidaulo iti rebolusyonaryo a trabaho kadagiti syudad ken kaaw-awayan, agpada iti laud ken amianan-a-daya a Mindanao.

Uray iti kaano man, saan pulos kimmapsut iti taktakderan na para iti rebolusyonaryo a panggep. Awan sarday a tinungpal na dagiti pagrebbengan na kas kadre iti Partido ken daulo iti New People’s Army, uray pay natakuatan na nga adda kanser na, a dua dekada na a sinango babaen iti kinadisiplinado iti makan ken panangagas. Naregget ni Ka Maria nga agad-adal iti Marxismo-Leninismo-Maoismo. Nasirib na nga iyap-aplikar dagiti basaran a prinsipyo, patakaran, ken programa iti Partido kadagiti kongkreto a kondisyon iti umili sadiay Northeast Mindanao. Kagiddan na, agad-adal isuna kadagiti rebolusyonaryo a kapadasan iti Vietnam, China, ken dadduma pay a pagilian, kasta met kadagiti dadduma a rehiyon iti pagilian.

Iti uneg ti mano tawen, nairut na a kabinnulig iti asawa na, ti sigud a tagapagsarita iti NPA a ni Ka Oris, iti panangidaulo iti Partido ken iti NPA iti pananggun-od kadagiti rebolusyonaryo a balligi iti panangiyabante iti naunday a gubat it umili. Maysa isuna kadagiti katitibkeran nga adigi iti Maikadua a Naindaklan a Tignayan a Panagilinteg idi 1992, nga intandudo na ken inpatungpal nga awan panagkeded.

Ni Ka Maria ket nagbalin a maysa kadagiti kalalaingan a kadre militar. Kanayon na a siguraduen a komprehensibo a dumur-dur-as ti gubat ti umili iti Northeast Mindanao. Ti sidong iti natibker a panangidaulo ni Ka Maria, nangiyabante ti NPA ken umili iti awan-ressat a pannakilaban kadagiti manangdadael ken mananggundaway a kompanya iti minas, plantasyon, ken ekoturismo a proyekto a mangpadpadisi iti masa nga anakling-et manipud kadagiti komunidad da, ken mangdaddadael iti aglawlaw.

Inmaldit na iti NPA a saan a magunggon iti pangngeddengan na a labanan iti amin a langa iti panangidadanes ken gun-oden ti hustisya iti amin a krimen dagiti pasista laban iti umili.

Pinaregta na ken timmulong isuna nga agorganisa iti pannakilaban iti masa a Lumad a Manobo iti panangsalaknib kadagiti nainsigudan a daga, ken pananglapped iti kumarkaro nga agresyon dagiti “development projects.” Gapu iti daytoy, makapungtot la unay dagiti dadakkel a burgesya komprador ken multinasyonal a korporasyon, a nangited iti pondo tapno armasan ken sanayen dagiti armado a pwersa iti kabusor ken dagiti grupo a pangmilitar tapno labanan ti NPA, ken “paksyaten” ni Ka Maria.

Kadagiti panaginana, mangal-ala ni Ka Maria iti ladawan iti pintas dagiti naisangsangayan nga orkids ken sabong, a mangipakpakita iti maris iti tengnga iti ngayed iti kabakiran kadagiti kampo a gerilya.

Kas iti panagtaray iti dara dagiti rebolusyonaryo a bannuar iti urat ni Ka Maria, agtartaray ita ti dara na kadagiti urat iti barbaro nga henerasyon iti kadre ti Partido ken nalabaga a mannakigubat. Determinado da, kas kenni Ka Maria idi, nga itultuloy ti gubat ti umili manipud iti maysa a tukad inggana iti sumaruno, agturong iti naan-anay a balligi.

Inadaw manipud iti pammadayaw iti Komite Sentral iti Pilipinas kenni Ka Maria Malaya, Pebrero 14, 2025.