Pinakataas nga pasidungog ug parangal ang gihatag sa liderato ug tibuok ginsakpan sa Partido Komunista ng Pilipinas, tanang Pulang manggugubat ug kumander sa Bagong Hukbong Bayan, ug tanang mga pwersang rebolusyonaryo sa katawhang Pilipino, kang Ka Maria Malaya (Myrna Sularte), usa sa mga nangulong kadre sa Partido ug minahal nga manggugubat sa dinaugdaug nga masa sa mga mamumuo, mag-uuma, ug katawhang Lumad sa Mindanao.

Si Ka Maria Malaya, 71, mipanaw sa iyang katapusang pakigsangka niadtong Pebrero 12 sa Barangay Pianing, Butuan City, sa usa ka igting nga panagsangka tali sa Bagong Hukbong Bayan ug sa bangis nga mga pasistang pwersa sa 901st IBde.

Kagawad siya sa Komite Sentral ug Kawanihan sa Pulitika. Myembro usab siya sa Komisyon sa Mindanao ug mibarog isip kalihim sa Rehiyunal nga Komite sa Partido sa Northeast Mindanao sulod sa kapin duha ka dekada. Nagsilbi usab siya isip tigpamaba sa National Democratic Front sa Northeast Mindanao.

Nagdaku sa Bayugan City, Agusan del Sur si Ka Maria sa usa ka pamilya nga hatungang mag-uuma. Nakahuman siya sa kursong agroteknolohiya sa usa sa mga unibersidad sa Butuan. Gibiyaan niya ang relatibong kumportableng kinabuhi aron walay pagpanuko nga mag-alagad sa masang dinaugdaug ug pinahimuslan. Misulod siya sa Partido niadtong 1977, atol sa mangitngit nga pasistang paghari sa diktador nga si Marcos.

Sa milabayng lima ka dekada, nagpatuman siya sa lain-laing mga tahas, lakip ang pagpangulo sa rebolusyonaryong gimbuhaton sa mga syudad ug kabukiran, pareho sa kasadpan ug sidlakang-amihanan Mindanao.

Wala sukad mihupas ang iyang barugan alang sa rebolusyonaryong katuyuan. Walay hunong siyang mipatuman sa iyang mga katungdanan isip kadre sa Partido ug lider sa Bagong Hukbong Bayan, bisan dihang nasuta nga siya adunay kanser, nga duha ka dekada niyang gipatigbabawan pinaagi sa disiplinadong pagkaon ug pagtambal.

Kugihang estudyante si Ka Maria Malaya sa Marxismo-Leninismo-Maoismo. Matinud-anon niyang gipatuman ang mga prinsipyo, pulisiya, ug programa sa Partido ngadto sa mga konkretong kundisyon sa katawhan sa Northeastern Mindanao. Sa samang panahon, nagtuon usab siya bahin sa mga rebolusyonaryong kasinatian sa Vietnam, China, ug uban pang mga nasud, bisan sa uban pang mga rehiyon sa nasud.

Sulod sa daghang katuigan, nahimong lig-on niyang katimbayayong ang iyang bana, ang kanhing tigpamaban sa BHB nga si Ka Oris, diha sa pagpangulo sa Partido ug BHB sa pagkab-ot og rebolusyonaryong mga kalampusan alang sa malungtarong gubat sa katawhan. Usa siya sa labing lig-ong haligi sa Ikaduhang Bantugang Kalihukang Pagtul-id niadtong 1992, nga iyang gipasiugdahan ug gipatuman nga walay pagduha-duha.

Si Ka Maria Malaya nahimong usa sa maayo kaayong kadre militar. Gisiguro niyang kanunayng kumprehensibo ang pag-uswag sa gubat sa katawhan sa Northeast Mindanao. Ilalum sa lig-ong pagpangulo ni Ka Maria Malaya, nag-asdang ang BHB ug katawhan sa walay hunong nga pagbatok sa mga magun-ubon ug mapahimuslanong mga kumpanya sa mina, mga plantasyon, ug mga proyektong ekoturismo nga nagpalayas sa masang anakpawis gikan sa ilang mga komunidad, ug nagaguba sa kinaiyahan.

Iyang gisilsil sa BHB ang dili matay-og nga determinasyong suklan ang tanang porma sa pagpangdaugudaug ug kab-oton ang hustisya sa tanang krimen nga gihimo sa mga pasista batok sa katawhan.

Mitabang siya sa pagpalagsik ug pag-organisa sa pakigbisog ng masang lumad nga Manobo sa pagpanalipud ang ilang yutang kabilin, ug pagbatok nagkagrabeng agresyon sa mga “proyektong panglamboan.” Tungod niini, gikasilagan siya sa dagkung burgesyang kumprador ug mga multinasyunal nga korporasyon, nga naghatag og pondo aron armasan ug bansayon ang armadong pwersa sa kaaway ug mga grupong paramilitar aron batukan ang BHB, ug “patyon” si Ka Maria Malaya.

Kung mapahulay, nagakuha si Ka Maria Malaya og mga litrato sa matahum nga orkidya ug bulak, nga maoy naghatag og kamabulukon sa tunga-tunga sa lunhawng kalasangan ng mga kampong gerilya.

Sama nga midagayday ang dugo sa mga rebolusyonaryong bayani sa mga ugat ni Ka Maria, karon nagadagayday ang iyang dugo sa mga ugat sa bag-ong henerasyon sa mga kadre sa Partido ug Pulang manggugubat. Sila determinado sama ni Ka Maria Malaya kaniadto nga ipadayon ang gubat sa katawhan gikan sa usa ka yugto hangtud sunod pa, padulong sa hingpit nga kadaugan.

Kinutlo gikan sa parangal sa Komite Sentral sa Pilipinas kang Ka Maria Malaya, Pebrero 14, 2025.