Pinakahitaas nga pagsaludar ngan pagpasidungog an iginhatag han pamunuan ngan bug-os nga kaapihan han Partido Komunista ng Pilipinas, ngatanan nga Pula nga mangaraway ngan kumander han Bagong Hukbong Bayan, ngan ngatanan nga mga rebolusyunaryo nga pwersa han katawhan Pilipino, kan Ka Maria Malaya (Myrna Sularte), usa ha mga namumuno nga kadre han Partido ngan hinigugma nga mangaraway han tinalumpigos nga masa nga mga trabahador, parag-uma, ngan katawhan Lumad han Mindanao.

Hi Ka Maria, 71, namatay ha pinakaurhi niya nga pakig-away hadton Pebrero 12 ha Barangay Pianing, Butuan City, ha usa nga mapintas nga agway giutan han Bagong Hukbong Bayan ngan madarahug nga mga pasista nga pwersa han 901st IBde.

Kagawad hiya han Komite Sentral ngan Kawanihan sa Pulitika. Kaapi liwat hiya han Komisyon ng Mindanao ngan tinindog nga sekretaryo han Panrehiyon nga Komite han Partido ha Northeast Mindanao ha naglabay nga masobra duha kadekada. Nagserbe liwat hiya nga tagapagyakan han National Democratic Front ha Northeast Mindanao.

Dinako ha Bayugan City, Agusan del Sur, nagtikang hi Ka Maria ha usa nga pamilya han namumutngaan nga parag-uma. Nagtangpos hiya han kurso nga agroteknolohiya ha usa ha mga unibersidad ha Butuan. Ginbayaan niya an iya relatibo nga komportable nga kinabuhi para waray pagkamakaiya nga pagserbihan an masa nga tinalumpigos ngan tiniyupi. Inapi hiya ha Partido hadton 1977, ha pungkay han kasisidman han pasista nga paghahadi ha ilarum han dikdatura nga Marcos hadto.

Ha naglabay nga lima kadekada, nagpatuman hiya hin magkalain-lain nga responsabilidad, kalakip an pamumuno ha rebolusyunaryo nga buruhaton ha mga syudad ngan kabaryuhan, ngaduha ha weste ngan norte-este han Mindanao.

Kan-o man waray magpapas an panindugan niya para ha rebolusyunaryo nga kawsa. Waray hunong hiya nga nagpatuman han iya mga responsabilidad komo kadre han Partido ngan pinuno han Bagong Hukbong Bayan, bisan han madiskubre nga may kanser hiya, nga duha kadekada niya nga gin-atubang pinaagi han disiplina ha pagkaon ngan pagtambal.

Maduruto nga estudyante han Marxismo-Leninismo-Maoismo hi Ka Maria. Mahimuon niya nga igin-aplikar an batakan nga mga prinsipyo, palisiya, ngan programa han Partido ha mga obhetibo nga kamutangan han katawhan ha Northeast Mindanao. Kadungan hini, gin-adman niya an mga rebolusyunaryo nga eksperyensya han Vietnam, China, ngan iba pa nga nasud, hasta na liwat han iba nga rehiyon ha nasud.

Ha sakob han damo nga tuig, mahugot niya nga nagin kabakyang an iya asawa, an hadto anay tagapagyakan han BHB nga hi Ka Oris, ha pamumuno han Partido ngan han BHB ha pagkab-ot han rebolusyunaryo nga mga kadaugan ha pagpasulong han panmaihaan nga gerra han katawhan. Usa hiya ha pinakamagdig-on nga harigi han Ikaduha nga Dakila nga Kagiusan nga Pagtutul-id hadton 1992, nga iya igin-undong ngan iginpatuman hin waray pagruhaduha.

Hi Ka Maria nagin usa ha pinakamaupay nga kadre militar. Ginseguro niya nga pirme kumprehensibo nga nauswag an gerra han katawhan ha Northeast Mindanao. Ha ilarum han madig-on nga pamumuno ni Ka Maria, ginpasulong han BHB ngan katawhan an waray hunong nga pag-ato ha mga mapanhibang ngan magtiyupion nga mga kompaniya ha mina, mga plantasyon, ngan mga ekoturismo nga proyekto nga nagtatabrog ha masa nga anakbalhas tikang ha ira mga komunidad, ngan naghihibang ha kalibungan.

Iginpasantop niya ha BHB an diri nababantad nga determinasyon nga atuhan an ngatanan nga porma han pananalumpigos ngan kab-uton an hustisya ha ngatanan nga krimen han mga pasista kontra ha katawhan.

Ginparayhak niya ngan ginbuligan nga organisahon an pag-ato han masa nga lumad nga Manobo ha pagdepensa ha ira ansestral nga katunaan, ngan pag-ulang ha nagtitikagrabe nga ag- resyon han mga “proyekto pankauswagan.” Tungod hini, nangangalas gud ha iya an dagko nga burgesya kumprador ngan mga multinasyunal nga korporasyon, nga naghatag han pondo agud armasan ngan pahiaraon an mga armado nga pwersa han kaaway ngan mga paramilitar nga grupo agud atuhan an BHB, ngan “puuhon” hi Ka Maria.

Ha mga panahon han pamahuway, nakuha hi Ka Maria hin mga litrato han kahusay han mga panalagsahon nga orkidya ngan bukad, nga napakita han kolor ha butnga han berde nga kagugub-an han mga ginerilya nga kampo.

Sugad han pag-agos han dugo han mga rebolusyunaryo nga bayani ha mga ugat ni Ka Maria, naagos yana an iya dugo ha mga ugat han bag-o nga henerasyon han mga kadre han Partido ngan mga Pula nga mangaraway. Determinado hira, kapareho ni Ka Maria hadto, nga igpadayon an gerra han katawhan tikang ha usa nga balitang tubtub ha masunod, tikadto ha hul-os nga kadaugan.

Mga kutlo tikang ha pasidungog han Komite Sentral han Partido kan Ka Maria Malaya, Pebrero 14, 2025.