Koresponsal Ti umad-adu a pananglabsing iti karbengan dagiti ubbing iti sidong ti turay ni Marcos
Tinubngar ken kinondena ti Makabayang Kilusan ng Bagong Kababaihan (Makibaka) iti laeng napalabas a pablaak ti rehimen Marcos a mabalinen nga ilaksid ti listaan iti Pilipinas manipud iti panangsipsiput ti UN Special Representative of the Secretary General (SRSG) on Children and Armed Conflict wenno dagiti ubbing iti paggugubatan. Kuna ti Makibaka, kinasalawasaw ti ibagbaga ni Marcos nga nagballigi ti gobyerno daytoy iti panangsango kadagiti pakasaritaan nga pang-ubbing kas iti child labor, panangranggas kadagiti ubbing, trafficking, pannakabansot ken uray iti panangsango iti kinarigat gapu iti gubat.
Pinakdaaran ti Makibaka ti UNSRSG a naun-uneg nga usigen dagiti isumsumite nga report ti rehimen Marcos. Kuna daytoy, manangallilaw ken bangbangbangir a panagkita dagiti report daytoy iti panggep na nga kalluban dagiti nagduduma a panagranggas ken panaglabsing iti karbengan dagiti ubbing, kadagiti pamilya dagiti komunidad, nga gapu iti napalalo a kinarigat ket lumablaban ken makigubgubat. Ti agpayso, saan a “kampeon” dagiti proteksyon dagiti ubbing ti rehimen Marcos, ketdi numero uno nga mangrabrabngis kadagiti karbengan da.
Iti report ti Ang Bayan, saan a bumaba iti 1,267 kaso ti panaglabsing kadagiti kalintegan kadagiti karbengan-tao nga pakaibilangan dagiti ubbing manipud nagtugaw ni Ferdinand Marcos Jr idi Hunyo 2022 inggana Enero ita nga tawen. Paset daytoy dagiti kaso ti pammapatay, napaay a pammapatay, panagdukot, tortyur, iligal a panangaresto ken detensyon dagiti menor- de-edad ken dagiti nailaksid nga ubbing. Biktima da met ti panagbomba, istraping, pilit a panangpapanaw, blokeyo iti makan, pananglipit ken intimidasyon, ken okupasyon militar. Amin dagitoy ket maibusor iti internasyunal a makatao a linteg, ken ispesyal a proteksyon kadagiti ubbing, ken dagiti baro a kaiyanak ken dagiti ina nga agpaspasuso.
Sangapulo nga ubbing ti awanan asi a pinatay dagiti soldado ti AFP ken pinaruar a natay kadagiti engkwentro iti nagbaetan daytoy dagiti yunit ti New People’s Army (NPA). Maibilang daytoy ti 9-tawen na nga ni Kylene Casao iti Batangas, 17-tawen na nga ni Argie Salvador sa Camarines Norte ken 16-tawen na a ni Eusibio Cranzo (Kuni Cuba) iti Sultan Kudarat. Iti Negros, minasaker ti 94th IB ti pamilya Fausto, mairaman ti 11-tawen na ni Raben ken 15-tawen ni Ben, kasta met ti pammapatay daytoy iti 16-tawen na nga ni Everly Kee, kadua na ti lima a bulan a masikog nga ina na.
Idiay Masbate, awan asi a pinatay dagiti soldado ti 17-tawen na nga ni Carling Belen ken ni JP Osabel iti agsina nga insidente. Agpada a pagat-atapan dagiti soldado a Nalabaga a mannakigubat dagitoy. Idiay Samar dua nga ubbing ti basta laengen pinaltogan ti 73rd IB idi nadanonan da ida iti bakir. Iti Samar met laeng, agpada a pinatay dagiti berdugo ti 63rd IB ni Ronie Obiado ken ti 2-tawen nga apoko na nga ni Intoy. Iti Oriental Mindoro, maysa nga ubing ti pamilya Inyab ti pinatay kabayatan nga madama ti kombat nga operasyon dagiti berdugo nga soldado. Amin dagitoy nga kaso, paulit-ulit nga tinubngar dagiti pamilya, gagayyem ken bumaryo ti kinaulbod ti AFP nga adda ti pakainagan ti NPA dagiti biktima.
Tallopulo nga ubbing ti biktima ti panagdukot, gandat a panangdukot ken iligal a detensyon. Lima kadakuada ket baro a naipasngay nga ubing. Maysa ditoy ni Baby Rhea, anak dagiti Nalabaga a mannakigubat, a kinidnap ti 74th IB tapno puersaen a sumuko dagiti nagannak na. Kasta met ti panggep dagiti berdugo ti panangkidnap ken ni Baby Marx iti Negros. Iti Samar, dua a baro a naipasngay nga ubbing ti limed nga imbalud iti kampo ti 8th IB, kadua da dagiti ina da, tapno pasurenderin dagiti ama a pagduduaan da nga mannakigubat. Kasta met, ginandat ngem nalappedan dagiti bumaryo ti panangala dagiti soldado ti maysa a baro a naipasngay nga ubing kalpasan nga iligal da nga arestaren ti ina na idiay Masbate. Iti Samar met laeng, pito a menor-de-edad ti tiniliw ken inaramid nga “hostage” iti uneg ti kampo militar tapno aramaten nga appan kadagiti nagannak na nga suspek a mannakigubat.
Saan a nakalasat ti tortyur dagiti ubbing iti ima dagiti soldado. Iti Samar, karaman nga imbilag iti kainitan ti dua a menor-de-edad na nga anak ni Tipano Rotamola kalpasan nga ibagbaga dagiti soldado nga karaman isuna ti maysa nga ambus ti NPA. Iti Surigao, kinabil da ti dua nga ubing da Archie ken Dennis, karaman ti sabali pay a myembro ti pamilia Montenegro, gapu ta ipagarup da a sumupsuporta da iti rebolusyonaryo a tignayan.
Rinibu nga ubbing ti nakarikna ti troma ken buteng ti awan anawa a panagbomba, ken panagistraping ken panagkanyon iti Samar, Negros, Ilocos, Agusan, Cagayan, Aurora, Kalinga, Bukidnon, Abra, Iloilo, Camarines Sur, Quezon, Surigao, Nueva Ecija ken Mindoro. Agusar kadagiti kabaruan ken kangatuan a teknolohiya nga dagiti panggubat nga eroplano, howitser, ken drone, dinadael ti panagbomba dagiti sibilyan a komunidad dagiti minorya a mannalon. Apektado uray dagiti panagadal dagiti ubbing gapu ta mapilitan dagiti lokal a gobyerno nga isuspinde ti klase kadagiti lugar nga no sadino ket nasedsed ti panagbomba ken militarisasyon.
Saan a nakalasat dagiti ubbing kadagiti komunidad ti mannalon iti peggad ti panangraut dagiti maton ti panangagum ti daga, katinnulong dagiti pulis ken militar. Maibilang ditoy dagiti ubbing iti Asienda Yulo, Lupang Ramos, dagiti kataltalonan iti Bulacan ken adu pay.
Saan met laeng nga nakalasat dagiti ubbing iti komunidad dagiti mangmangged ken mala-mangmangged iti syudad ken naduma-duma a porma ti pammutbuteng, panangipangta, panagdukot ken pammapatay. Iti rekord ti AB, saan a bumaba iti tallo a komunidad ti naglak-am ti nararanggas a demolisyon. Maysa daytoy ti demolisyon idiay Quezon City tapno ikkan ti dalan ti konstruksyon ti parking lot ti pampubliko nga ospital ti ubbing nga nagresulta ti pannaturog dagiti maladaga ken nakakaasi nga ubbing iti kalsada.
Pammameknek laeng a nasaknap dagiti panaglabsing iti karbengan-tao kadagiti ubbing, ken iti umili iti kabuklan na, nga agtultuloy ti kampanya a panangidadanes ti rehimen iti nagan ti panangparmek ti rebolusyonaryo a tignayan nangruna iti kaaw-awayan.