Ginsaulog sang mga biktima sang ekstrahudisyal nga pagpamatay kag pasismo ni Rodrigo Duterte ang pag-aresto kag pag-atubang sa iya sa International Criminal Court (ICC) subong nga Marso. Gin-aresto sang mga tinawo sang Philippine National Police si Duterte tungod sa mandamyento de aresto nga ginpaguwa sang ICC sadtong Marso 11 nga ginpatuman sang International Criminal Police Organization. Ginserbe sa iya ang mandamyento paghugpa niya sa Ninoy Aquino International Airport halin sa pagbyahe niya sa Hong Kong.

“Wala sang katumbas nga kalipay ang nabatyagan ko, kadungan sang pagluha tungod sa kalipay sa pag-aresto kay Duterte,” suno kay Nanay Dahlia Cuartero, iloy sang isa ka biktima sang gyera kontra droga kag katapo sang Rise Up Mothers.

Suno kay Jane Lee, asawa sang isa pa ka biktima, nagasamo ang iya emosyon. “Daw mahibi ako, gusto ko gid nga makita siya (Duterte) nga nabilanggo. Bayaran nila ang ginhimo nila sa amon. Siya, gin-aresto pa lang sang mga kapulisan, ang amon mga himata ginpatay gilayon. Tuman ka dako nga kinatuhay sa tunga sang gamhanan kag ordinaryo nga tawo pareho namon,” suno sa iya.

Sadtong hapon sang Marso 11, wala-tuo nga protesta ang ginlunsar sa bug-os nga pungsod. Masobra sa 500 ang nagtipon sa Welcome Rotonda sa Quezon City sa pagpanguna sang mga pamilya sang biktima. Indi lang sang gyera kontra droga, kundi sang patakaran sa pagpatay sa mga aktibista sang rehimen Duterte.

May mga hublag, kadam-an sa pagpanguna sang mga grupo sang pamatan-on sa La Union, Isabela, Baguio City, Pasig City, Laguna, Tarlac, Iloilo City, kag Cebu City. Naghulag man ang mga estudyante sa sulod sang mga kampus sang University of the Philippines, Polytechnic University of the Philippines-Manila, University of Sto. Tomas, De La Salle University, kag Ateneo de Manila University.

Nagpanindugan man ang mga migranteng Pilipino sa madamo nga bahin sang kalibutan batuk kay Duterte. May yara sang mga protesta sa United States, United Kingdom, kag iban pa nga mga pungsod. Nagmartsa ang mga progresibong organisasyon padulong sa compound sang ICC agud sugataon sang protesta si Duterte sa iya pag-abot.

Nagprotesta man ang mga pamilya sang biktima kag mga progresibong organisasyon sadtong Marso 14 kag liwat sadtong Marso 17 agud igiit ang pagpabalik sang Pilipinas sa ICC kag batikuson ang rehimen Marcos sa kaugalingon sini nga mga pasista nga krimen.

Santo sa proseso

Sa mandamyento de aresto nga may petsa nga Marso 7, sakup sang kaso batuk kay Duterte ang mga insidente sang pagpatay halin Nobyembre 1, 2011 tubtob Marso 16, 2019. Indi magnubo sa 19 sa mga pagpatay nga ini natabo sa panahon nga mayor siya sang Davao City kag 24 ka kaso sa panahon nga pangulo na siya sang Pilipinas. Ang mga kaso nga ini ang mas nga magpakita sa padron sang sistematiko nga pagpatay sandig sa patakaran ni Duterte.

Sa dokumento nga ginsapubliko sang ICC sadtong Marso 13, ginpangalanan si Duterte bilang “pinakaresponsable” sa krimen batuk sa katawhan, kag “utok” sang pagtukod kag pagpalapnag sa plano para targeton ang “kinaandan nga mga kriminal.” Gintumod man sang dokumento nga may yara mga “co-perpetrator” ukon kahimbon si Duterte sa krimen. Indi malayo nga ipagwa man sang korte ang mandamyento de aresto para sa ila.

Sadtong Marso 14, ginpa-atubang si Duterte sa Pre-trial Chamber I kon diin ginpahibalo sa iya ang kaso nga ginpasaka batuk sa iya, kag ang iya mga kinamatarung bilang suspek. Sa 29-minuto nga pagbista, ginsiling sang korte nga husto nga naserbe kay Duterte ang mandamyento sadtong siya arestuhon kag ginpahibalo sa iya ang iya mga kinamatarung bilang suspek. Gin-athag man sini nga nagpaidalum si Duterte sa pag-eksamin sang doktor, kag gindeklarar siya nga “lubos nga muklat” sa mga tikang nga ginapatigayon sang korte.

Gintalana sang korte ang masunod nga pagbista sa Septyembre 23 agud hatagan sang panahon ang kampo ni Duterte nga makahanda. Sa pabista nga ini pa lang matalana kon may bastante bala nga ebidensya ang prosekyusyon agud ipadayon sa pormal nga pagbista ang kaso.

Kon mapamatud-an nga nakasala, pwede nga mapamatbatan si Duterte sang tubtob sa 30 ka tuig nga pagkabilanggo, pabayaron sang multa kag kumpiskahon ang iya mga ginapanag-iyahan nga napanag-iyahan niya tungod sa krimen. Pwede man nga imando sang korte nga bayaran niya ang mga biktima sang kumpensasyon para sa tanan nga nadula sa ila.