Ginhanduraw sang linibo ka mga kababaenhan ang Internasyunal nga Adlaw sang Kababaenhan nga Anakbalhas sa tunga sang nagaragasa nga krisis sa palangabuhian kag pulitika. Gintawag nila nga atake sa kababaenhan nga Pilipino ang pagbulusok sang lebel sang pangabuhi sang mga pamilyang Pilipino, nga direkta nga resulta sang neoliberal nga mga patakaran sang deregulasyon, pribatisasyon kag liberalisasyon sang nagsunod-sunod nga reakyunaryong rehimen. Ginkundena nila ang pagka-inutil sang subong nga rehimen ni Ferdinand Marcos Jr nga panubuon ang presyo sang pagkaon kag iban pa nga balaklon, subongman ang pagpasugot niya sa mga pribado nga mga kumpaniya nga ipasaka sang sukot sang mga pangpubliko nga yutilidad.

Indi mahimutig ang igo sa mga kababaehan kag mga bata tungod sang pagbulusok sang ekonomiya, kawad-on sang trabaho, barat nga sweldo kag manubo nga kita, kag sang pagpribatisa kag mahal nga serbisyo sosyal. Nagpabilin nga mataas ang presyo sang bugas, karne kag isda, sa pihak sang mga pasalig sang rehimen nga panubuon ini paagi sa dugang nga importasyon. Nagsaka ang sukot sa kuryente kag tubig, kag magasaka na ang sukot sa LRT sugod Abril 2. Wala-untat ang pagsaka sang presyo sang LPG kag iban pa nga produktong petrolyo.

Nagtipon kag ululupod nga nagsaot bilang protesta ang mga kababaehan kag iban pa nga mga sektor sa Manila, Laguna, Batangas, Baguio, Tabuk City sa Kalinga; Iloilo, Capiz kag Aklan sa Panay; Naga kag Legazpi sa Bicol, kag sa Davao.

Halos katunga sang kababaehan edad 15-65 wala ginaisip sang estado sa “pwersa sang pamugon” sang pungsod. Ginakabig sila nga indi produktibo, bisan kabulig sila sang ila mga bana sa bukid, dalanon kag iban pa nga mga lugar kon diin makapuga sila sang gamay nga kita.

Ang kababaehan nga ginakilala nga may trabaho amo ang yara sa mga sektor sang serbisyo kon diin lapnagon ang kontraktwalisasyon kag minimum lang ukon mas manubo pa ang ginabaton nga sweldo. Bisan sa mga dalagko nga empresa, indi sila mga regular. Sa sulod sang gobyerno, apat sa kada 10 ka empleyado nakapaidalum sa kaayusan nga job order/contract of service mga babaye.

Sa pangkabug-osan, nagabaton sila sang mas manubo nga sweldo kumparar sa kalalakihan. Ginahatagan sila sang mga trabaho nga “bagay” sa ila nga mga “tradisyunal” nga papel nga mas masami yara sa manubo nga halintang sang produksyon kag burukrasya. Sa eskwelahan pa lang, masami sila nga ginaduso sa mga kurso nga pagpanahi, pagpagwapa (beauty care), kag pagsekretarya nga manubo ang sweldo kag masami indi regular ang trabaho. Ginatalana sa mga lalaki ang mga trabaho nga may mas dako nga potensyal nga mangin regular kag makaangkon sang mas mataas nga pusisyon.

Tuman ka gamay sang isip sang mga unyonisadong mga mamumugon, apang labi pa nga gamay ang isip sang mga unyonisadong kababaenhan. Kadam-an sang nagapabilin nga unyon yara sa mga industriya nga tradisyunal nga dominado sang mga lalaki, pareho sang pagmanupaktura kag konstruksyon.

Indi katingalahan, mga babaye man ang pinakadamo nga ginapangsisante sang mga kapitalista. Sa nagligad nga mga tinuig, linibo ka mga kababaenhan ang nawad-an sang trabaho sang magsira ang mga dumuluong nga mga kumpaniya sang garments sa sulod sang mga export processing zone sa Cebu. Yara sa peligro naman ang trabaho sang kababaenhan nga nagabug-os sa tubtob 55% sang mga empleyado sa mga business process outsourcing ukon BPO tungod sa paggamit sang mga dumuluong nga kumpaniya sang artificial intelligence.

Magluwas sa lapnagon nga kakasanay tungod sa redundancy, madamo man nga kababaehan ang ginasipa sa trabaho tungod sa diskriminasyon. Sa mga dalagko nga empresa, hungod nga wala ginabaton ang mga nagabusong ukon may mga bana (tungod posible nga magbusong). Ginasisante sila pagkatapos nga magbata tungod indi sila sakup sang layi sa maternity leave. Wala sang ginahatag nga suporta ang kapitalista kag ang estado sa kababaehan nga may magagmay nga anak.

Labi nga nagatingkad ang indi pag-alalangay kag kabudlayan sang kababaenhan sa kaumhan. Sa pila ka dekada nga pagpatuman sang reporma sa duta, 19% lang ang kababaenhan nga may ginauyatan nga emancipation patent kag 31% naman sa certificate of land owenership agreement (CLOA).

Tungod sa kawad-on sa duta kag kakulangan sang trabaho, minilyon nga kababaehan ang nagakadto sa luwas sang pungsod para makakwarta. Anum sa kada 10 ka migranteng Pilipino mga babaye. Manubo nga klase ang ila trabaho kag bulnerable sa abuso, grabe nga pagpanghimulos kag human trafficking. Lakip sa mga biktima sang human trafficking si Mary Jane Veloso, nga 15 ka tuig nga nabilanggo sa Indonesia, nga nakaluwas sa silot nga kamatayon kag, bisan pa nabilanggo pa, nakapauli sa pungsod, sa duso sang iya mga himata, abyan kag tagasuporta.

Sa hambalanon sang ikaayong lawas, indi lang paantus, kundi makapatay sa kababaehan ang mga patakaran sang estado. Tubtob subong, indi masabat sang estado ang maternal mortality ukon pagkapatay sang kababaehan tungod sang pagbata. Halin Enero tubtob Agosto 2024, nakalista sang 470 maternal death, katumbas sang 59 nga nagakapatay sa pagbata kada bulan. Sa nagligad nga tuig, naglab-ot sa 1,868 ang maternal death.

Kulang na, pribado pa, ang mga pasilidad pang-ikaayong-lawas para sa kababaenhan. Masobra katunga (58%) sang mga ginabataan pribado kag nagasukot sang puluan ka libo ka piso sa normal nga pagbata, kag ilabi na kon nagakinahanglan sang operasyon nga sesaryan. Tuman ka mahal sang tsek-ap kag pagbulong sang mga balatian nga gina-antus sang mga kababaenhan pareho sang breast kag cervical cancer. Sadtong 2022, nakalista sang 33,079 nga mga bag-o nga kaso sang breast cancer, kon diin 11,857 ang nalista nga napatay, katumbas sang 32 ka kababaehan kada adlaw.

Indi bastante ang proteksyon sang estado sa kababaenhan, ilabi na sa mga bata nga kababaenhan. Sadtong 2023, 142,276 ang kaso sang pagbusong sang mga tin-edyer, kag may 390 ka pamatan-on nga kababaehan ang nagabata kada adlaw. Sa isip nga ini, 3,343 pagbusong sang mga batan-on nga may edad nga 15 panubo kag 99% sa mga kaso nga ini tungod sang statutory rape ukon paglugos sang mas magulang nga lalaki nga nagagamit sang gahum kag otoridad.

Mas malala ang kawad-on sang protekson sang estado sa mga bata batuk sa sekswal nga pagpanghimulos. Sa bug-os nga kalibutan, sentro sang produksyon sang child sexual abuse materials ang Pilipinas. Sadtong 2023, nakabaton ang Pilipinas sang kapin 3 ka milyon ka reklamo, katumbas sang masobra 7,500 ka reklamo kada adlaw sang ginasuspetsahan online child sexual exploitation. Wala sang sabat ang estado sa mayoriya sa mga reklamo nga ini, gani nagapadayon ini nga patarasak.

Sa tunga sang krisis kag kapigaduhon, mas nga nagasingki ang kalakasan batuk sa kababaenhan. Sa limitado nga report sang pulis, may 12,046 ka kaso sang lain-lain nga sahi sang kalakasan sa mga kababaenhan sadtong Enero tubtob Nobyembre 2024, mas mataas sa 11,585 ka kaso sadtong 2023. Ginasiling nga isa lang sa 10 ka kaso sang kalakasan sa kababaenhan ang nagakareport sa pulis tungod sa kawad-on sang pagsalig nila sa mga otoridad. Mas nga nangin mabudlay sa mga biktima ang magpahayag sa panahon sang social media, kon diin lapnagon ang kultura sang pagpamasol sa mga biktima kag paghipos na lang tungod sa pagpati nga wala sang mabag-o pagkatapos nga ibuyagyag ang krimen.