Nagtutuon ti panaglabsing dagiti kameng ti Armed Forces of the Philippines (AFP) a nakapauneg iti 8th ID iti internasyunal a makatao a linteg iti panagkamakam daytoy nga iwaragawag nga “insurgency free” ti isla ti Samar.

Idi Hunyo 15 pinaltugan dagiti agop operasyon a suldado a kameng ti 63rd IB ti 16 anyos nga estudyante a ni Jayson Grafil Padullo sadiay Bagong Bario, Barangay Pinanag-an, Borongan City iti Eastern Samar. Agturong laeng da Padullo ken ti gayyem na iti bangkag da tapnun sukunen ti ama na.

Idi Hunyo 8, minasaker ti 20th IB ti tallo a mannalon sadiay Barangay Nagoocan, Catubig, Northern Samar ta kayat da a paruaren babaen ti kuna da a karaman dagitoy iti lima a natay iti maysa nga armado nga engkwentro. Kuna iti PKM-Northern Samar, da Noel Lebico Sr, Arnel Aquino, ken Nonoy Norcio ket ordinaryo a mannalon a nainaganan ti 8th ID nga napatay da, ket nabayagen a target ti brutal a kampanya a panagpasuko ti 8th ID. Idi met laeng 2017 ket tiniliwen iti 20th IB ni Aquino.

Iti dayta met laeng nga aldaw , nagwaras ken inbulgar iti social media dagiti mensahe ken bidyo dagiti residente iti sumagmamano nga ili iti Northern Samar ti narigat a kasasaad da gapu ti panag-hamlet wenno panagsona kadagiti baryo da a pilit naipataw kadakuada manipud pay idi Hunyo 8. Inbutaktak dagiti taga Las Navas, Catubig, Mapanas, Gamay at Palapag ti kasasaad da ken

inpanawagan da a gibusanen ti 8th ID ti nasao a panaghamlet kadakuada tapnon makaubra da metten kadagiti kuman ken uma da. Madanagan da kadagiti nakaro nga utang a saan da pay nabayadan, ginabsuon a gastos iti umadanin a panangrugi ti klase ken iti inaldaw a kasapulan .

Panagsona kadagiti komunidad

Nabayagen nga ar-aramiden ti panaghamlet iti rehiyon ngem rinugian nga awagan daytoy a “lockdown” idi 2020 tapno mailusot iti panawen ti pandemya.

(Idi pay 2020 ket naisayangkat ken narugianen ti panag-hamlet iti rehiyon, naipamuspusan daytoy iti nagan ti “lockdown” idi panawen ti pandemya.) Pwersado a pinilit dagiti residente a sumurot babaen iti panangipakat iti baryo kadagiti pasista a tropa a kameng ti Retooled Community Support Program wenno RCSP. Iti linged ti panag census, nilikmot da ti kabalbalayan tapno interogaen da ti masa kanaig iti rebolusyonaryo a tignayan .

Kalpasan ti pandemya, nagbalinen a kagagalad ti 8th ID ti panagsona no nu adda makalaban da nga BHB, adda adda suspetsa da a presensya ti NPA wenno adda mannalon a kayat da a “pasukuen”. Agpaot ti tuloy-tuloy a panag-hamlet manipud maka-lawas aginggana’t sumagmamano a bulan ti tuloy-tuloy a panag-hamlet . Mabalin a mapag-gigiddan ti uppat wenno nalawlawa pay ken awan sarday a panag-hamlet iti unos ti maka-tawen.

Nakaro ti epekto uray maminsan laeng ti maisayangkat a panag-hamlet. Saanen a makaubra ti masa kadagiti uma ken bangkag da. Bukitkiten ti aniaman nga awit da ken uray pay ti naguneg ti balay da ,siasinno man ti masalaw wenno masabat da iti ruar ti baryo ket pabasulen da a kameng wenno supoter ti BHB, ukitkiten ti aniaman nga awit da ken uray pay ti naguneg ti balay da ken aanen a makaubra ti masa kadagiti uma ken bangkag da. Saan lang a sumagmamanodagiti sibilyan a naistraping iti panagtaray da gapu iti buteng kadagiti suldado.

Kadagiti baryo ti Hitapi-an ken Roxas, Catubig mataktak ti bumaryo iti kapilitan nga panag-logbook da nga uray asideg ti baryo ti pagturungan da ken apagbiit laeng. Nangikeddeng met laeng dagiti suldado ti panawen ken oras ti panagtrabaho iti talon.

Kampanya iti panagpasurender

Babaen ti panag hamlet, pina-irteng ti militar ti kampanya a panagpasuko. Idi 2024, sadiay Sityo Canonghan, Barangay Osmeña, Palapag inistraping ti 74th IB dagiti agub-ubra a mannalon iti koprasan. Tiniliw dagiti biktimai karaman dagiti menor de edad ket naipan sadiay pabalay a para kadagiti “surenderi” iti ili ti Mondragon. Inaramat nga appan dagiti natiliw tapno mapresyur a sumuko dagiti kabagian da a nabayagen a sapsapulen ti militar.

Ad-adda a aallukoy nga aghamlet dagiti militar gapu iti mano a milyon a mabalin da nga ibulsa manipud iti pondo ti Enhanced Community Livelihood Integration Program wenno E-CLIP, programa nga mangilimos ti barya-barya a gun-guna kadagiti “surenderi.” Bayat nga umad-adu ti mapasuko, dumakdakkel met ti maibulsa da. Babaen ti panaghamlet, nadardaras ti panagadu ti surenderi kadagiti masa nga agkirkiraos ti tiyan da.

Iti ili ti Palapag, pinagparang da a naikkaan ti ₱40,000 nga ayuda a pangkabiagan ti sumagmamano a residente a simmuko ngem ₱4,000 laeng ti naawat da. Iti Gamay, ₱10,000 ti inbagada a naited kada “surenderi” ngem impabulsa da ti ₱6,000 ken ni Renato “Renay” Rebay, maysa a napeklan a traydor ken mammapatay-tao.

Iti Las Navas, saan a naiyawid dagiti “surenderi dagiti sinako a bagas ken delata a nausar laeng para iti panag-paletrato ti meyor ken dagiti opisyal ti 20th IB.