Luun-luon an pagtalapas han mga yunit han Armed Forces of the Philippines (AFP) nga nakapailarum ha 8th ID ha internasyunal nga makatawo nga balaud ha paglinanat hini nga ideklara nga “insurgency-free” an isla han Samar.

Hadton Hunyo 15, ginpusil han nag-ooperasyon nga mga sundalo han 63rd IB an 16-anyos nga estudyante nga hi Jayson Grafil Padullo ha Barangay Benowangan, Borongan City ha Eastern Samar. Tikadto la hi Padullo, kaupod an usa nga sangkay, ha umhanan agud tapuon an iya amay.

Hadton Hunyo 8, ginmasaker han 20th IB an tulo nga parag-uma ha Barangay Nagoocan, Catubig, Northern Samar nga ginpapagawas nga kaupod han lima nga napatay ha kunuhay usa nga armado nga engkwentro. Sigon ha PKM-Northern Samar, hira Noel Lebico Sr, Arnel Aquino ngan Nonoy Norcio nga mga gintudlok han 8th ID nga napatay hini mga ordinaryo nga parag-uma nga maiha na nga target han madarahug nga kampanya han pagpasurender han 8th ID. Hi Aquino gin-aresto na han 20th IB hadton 2017.

Hito gihapon nga mga adlaw, sinamwak ha social media an mga mensahe ngan bidyo han mga residente han pira nga bungto han Northern Samar hiunong ha kakurian nga durot han hamlet o pagsosona ha ira mga baryo. Ginbuksas han mga taga-Las Navas, Catubig, Mapanas, Gamay ngan Palapag an ira kamutangan, ngan nanawagan ha 8th ID nga paundangon na an paghahamlet nga igin-imponer tikang Hunyo 8 agud makapagtrabaho ha uma. Ginkakabarak-an nira an luun-luon nga kagarastuhan ha pag-abre han klase, kabarydan nga utang, ngan matag-adlaw nga panginahanglan.

Pagsosona ha mga komunidad

Gidaan na nga ginhihimo an paghahamlet ha rehiyon kundi gintikangan ini nga tawagon nga “lockdown” hadton 2020, agud palusuton ha butnga han pandemya. Pirit nga ginpasunod han mga pasista nga tropa nga parte han Retooled Community Support Program o RCSP nga nakadeploy ha baryo an mga residente. Ha tahub han sensus, ginlibot an kabablayan agud ipailarum an masa ha interogasyon hiunong ha rebolusyunaryo nga kagiusan.

Kataliwan han pandemya, nakahigaraan na han ngatanan nga mga yunit han 8th ID, an paghahamlet ha kada mayda “nakaengkwentro” nga kaapi han BHB, mayda gintatahapan nga presensya han hukbo han katawhan, o mayda parag-uma nga pirit nga “ginpapasurender.” Naabot hin tikang ha usa kasemana tubtub pira kabulan an dirudiretso nga paghahamlet. Poyde magkamayda hin upat o sobra pa nga hiluagan, dudrungan, ngan waray-hunong nga paghahamlet ha usa katuig.

Grabe an epekto han bisan usa kapanahon han paghahamlet. Diri nakakagtrabaho an masa ha uma, ginhahalikwat an mga balay ngan dara nira, ngan gintatahapan nga kaapi o tagasuporta han BHB an hin-o man nga makakahitapo ha gawas han baryo. Diri pipira an sibilyan nga gin-istraping tungod kay dinalagan hira ha kahadlok ha mga sundalo.

Ha mga barangay han Hitapi-an ngan Roxas, Catubig, napeperwisyo an mga residente ha piniritay nga pagpapa-logbook bisan kun para la ha halipot nga lakaw hirani ha baryo. Ginlimitaran gihap han mga sundalo an oras han pagtrabaho ha uma.

Kampanya ha pagpapasurender

Ilarum han mga hamlet, ginpapapintas han militar an kampanya han pagpapasurender. Hadton 2024, gin-istraping han 74th IB an pira nga parag-uma nga nagtatrabaho ha koprahan ha Sityo Canonghan, Barangay Osmeña, Palapag. Gindakop an mga biktima, kaupod an mga menor de edad, ngan gindara ha pabalay para ha mga “surenderi” ha bungto han Mondragon. Ginhimo nga paon an mga gindakop agud igpresyur nga “sumurender” an mga kaurupdan nira nga maiha na nga ginlalanat han militar.

Dugang nga naeengganyar nga mag-imponer han hamlet an militar tungod kay dako kaupay an pondo nga nahuhuthot nira tikang ha Enhanced Community Livelihood Integration Program o E-CLIP, an programa nga nagsasaad han sensilyo nga pahalipay ha mga “surenderi.” Mas damo an “surenderi,” mas dako an kita. Pinaagi han paghahamlet, napapasayon an mas damo nga “pagsurender” han masa nga nagugutom.

Ha bungto han Palapag, pira nga ginpasurender nga residente an iginpagawas nga natagan han tag-₱40,000 nga ayuda nga pakabuhian kundi ₱4,000 la an nakarawat nira. Ha Gamay, ₱10,000 an kunuhay iginhatag ha kada “surenderi,” kundi ₱6,000 hini diretso nga iginpabursa kan Renato “Renay” Rebay, lanong nga traydor ngan parupamatay-tawo.

Ha Las Navas, waray madara han mga “surenderi” an mga delata ngan saku-sako nga bugas nga gin-gamit ha mga ritrato kahuman iparada kasapit han mayor ngan han mga upisyal han 20th IB.