Patong-patong ang paglapas sa internasyunal nga balaod sa tawhanong katungod nga gihimo sa mga yunit sa Armed Forces of the Philippines (AFP) ilalum sa 8th ID sa ilang pag-apas nga ideklarang “insurgency-free” na ang isla sa Samar.

Niadtong Hunyo 15, gipusil sa mga nag-operasyong sundalo sa 63rd IB ang 16-anyos nga estudyante nga si Jayson Grafil Padullo sa Bagong Bario, Barangay Pinanag-an, Borongan City, Eastern Samar. Moadto lang unta si Padullo, uban ang usa ka amigo, sa umahan aron sunduon ang iyang amahan.

Niadtong Hunyo 8, gipatay sa 20th IB ang tulo ka mag-uuma sa Barangay Nagoocan, Catubig, Northern Samar nga giingong apil sa lima ka napatay sa usa ka pekeng armadong engkwentro. Sumala sa PKM-Northern Samar, sila Noel Lebico Sr, Arnel Aquino ug Nonoy Norcio nga giingong napatay sa 8th ID mga ordinaryong mag-uuma nga dugay nang target sa brutal nga kampanya sa 8th ID aron ipasurender. Si Aquino kanhi nang nadakpan sa 20th IB niadtong 2017.

Sa maong mga adlaw usab, mikaylap sa social media ang mga mensahe ug bidyo sa mga residente sa pipila ka lungsod sa Northern Samar mahitungod sa kadaut nga dala sa hamlet o pagsosona sa ilang mga barangay. Gipadayag sa mga taga-Las Navas, Catubig, Mapanas, Gamay ug Palapag ang ilang kahimtang ug nanawagan sa 8th ID nga tapuson na ang pagpanghamlet nga gisugdan niadtong Hunyo 8 aron makatrabaho sila sa umahan. Gikabalaka nila ang patong-patong nga galastuhon sa pag-abli sa klase, mga utang nga bayaran, ug adlaw-adlaw nga panginahanglan.

Paghamlet sa mga komunidad

Dugay nang ginabuhat ang pagpanghamlet sa rehiyon apan gisugdan kining tawgon og “lockdown” niadtong 2020 atol sa pandemya. Pugos nga gipasunod sa mga pasistang tropa nga lakip sa Retooled Community Support Program o RCSP nga nakadeploy sa baryo ang mga residente. Sa takuban sa sensus, gibisita nila ang mga kabalayan aron ipailalum sa interogasyon ang masa mahitungod sa rebolusyonaryong kalihukan.

Pagkahuman sa pandemya, naandan na sa tanang yunit sa 8th ID ang paghamlet kada adunay “naka-engkwentrong” myembro sa BHB, adunay gituohang presensya sa hukbong bayan, o adunay mag-uuma nga pugos nga “ginapasurender.” Ang pagpanghamlet mahimong molungtad gikan usa ka semana hangtud pipila ka bulan. Adunay upat o labaw pa nga dagku, magkakonektar, ug walay hunong nga paghamlet sa usa ka tuig.

Grabe ang epekto sa bisan sa usa ka panahon nga pagpanghamlet. Dili makapanginabuhi ang masa sa umahan, ginautingkay ang mga balay ug mga dala nila, ug ginapasanginlan nga myembro o suporter sa BHB ang bisan kinsang makit-an sa gawas sa baryo. Daghang sibilyan ang giistraping tungod kay midagan sila sa kahadlok sa mga sundalo.

Sa mga barangay Hitapi-an ug Roxas, Catubig, natugaw ang mga residente sa pugos nga pagpa-logbook bisan og molakaw lang duul sa baryo. Gilimitahan usab sa mga sundalo ang oras sa pagtrabaho sa umahan.

Kampanya sa pagpangpasuko

Ilalum sa mga hamlet, gipakusog sa militar ang kampanya sa pagpasurender. Niadtong 2024, giistraping sa 74th IB ang pipila ka mga mag-uuma nga nagtrabaho sa koprasan sa Sityo Canonghan, Barangay Osmeña, Palapag. Nadakpan ang mga biktima, apil na ang mga menor de edad, ug gidala sa balay alang sa mga “surenderi” sa lungsod sa Mondragon. Gihimong paon ang mga nadakpan aron pugson nga “mosurender” ang ilang mga pamilya nga dugay nang gipangita sa militar.

Labaw nga naaghat nga magpahamtang og hamlet ang militar tungod kay daku ang pondo nga makuha nila gikan sa Enhanced Community Livelihood Integration Program o E-CLIP, nga nagahatag og mumhong award sa mga “nanurender.” Mas daghan ang “surenderi,” mas daku ang kita. Pinaagi sa pagpanghamlet, napadali ang dinaghang pagpasurender sa mga gutom nga masa.

Sa lungsod sa Palapag, pipila sa mga nagsurender nga residente gipagawas nga nakadawat og tig-₱40,000 nga ayuda panginabuhi apan ₱4,000 lamang ang ilang nadawat. Sa Gamay, ₱10,000 ang giingong gihatag sa matag “surender,” apan ₱6,000 niini direktang gipangbulsa ni Renato “Renay” Rebay, usa ka lunodpatay nga traydor ug mamamatay-tao.

Sa Las Navas, wala gihatag sa mga “surenderi” ang mga delata ug sinasakong bugas nga gigamit sa mga litrato human iparada tupad sa mayor ug mga upisyal sa 20th IB.