Sampaw-sampaw ang paglapas sa internasyunal nga makatawo nga layi sang mga yunit sang Armed Forces of the Philippines (AFP) nga nakapaidalum sa 8th ID sa paglagas sini nga ideklarar nga “insurgency-free” ang isla sang Samar.

Sadtong Hunyo 15, ginluthang sang naga-operasyon nga mga soldado sang 63rd IB ang 16-anyos nga estudyante nga si Jayson Grafil Padullo sa Bagong Bario, Barangay Pinanag-an, Borongan City sa Eastern Samar. Pakadto lang si Padullo, kaupod ang isa ka abyan, sa bukid para sugaton ang iya amay.

Sadtong Hunyo 8, ginmasaker sang 20th IB ang tatlo ka mangunguma sa Barangay Nagoocan, Catubig, Northern Samar nga ginpaguwa nga lakip sa lima ka napatay sa isa kuno ka armado nga engkwentro. Suno sa PKM-Northern Samar, sanday Noel Lebico Sr, Arnel Aquino kag Nonoy Norcio nga mga gintumod sang 8th ID nga napatay sini mga ordinaryo nga mangunguma nga madugay na nga target sang brutal nga kampanyang pagpasungka sang 8th ID. Si Aquino nakaagi na aresto sang 20th IB sadtong 2017.

Sa mga adlaw man nga ini, naglapta sa social media ang mga mensahe kag bidyo sang mga residente sang pila ka banwa sa Northern Samar tuhoy sa kabudlayan nga gintuga sang hamlet ukon pagsona sa ila mga baryo. Ginbuyagyag sang mga taga-Las Navas, Catubig, Mapanas, Gamay kag Palapag ang ila kahimtangan, kag nagapanawagan sa 8th ID nga tapuson na ang paghamlet nga ginpatuman sugod Hunyo 8 para makatrabaho sa bukid. Ginakabalak-an nila ang sampaw-sampaw nga galastuhan sa pag-abre sang klase, mga balayran sa utang,kag adlaw-adlaw nga kinahanglanon.

Pagsona sa mga komunidad

Sadto pa ginahimo ang paghamlet sa rehiyon apang ginsugdan ini nga tawgon nga “lockdown” sadtong 2020, agud palutson sa tunga sang pandemya. Pilit nga ginapasunod sang mga pasistang tropa nga kabahin sang Retooled Community Support Program ukon RCSP nga nakapakat sa baryo ang mga residente. Sa tabon sang sensus, ginlibot nila ang mga kabalayan agud ipaidalum ang masa sa interogasyon bahin sa rebolusyonaryong kahublagan.

Pagkatapos sang pandemya, nakagawian na sang tanan nga mga yunit sang 8th ID, ang pagsona kon may “maka-engkwentro” nga katapo sang BHB, may ginasuspetsuhan nga presensya sang hukbong bayan, ukon may mangunguma nga pilit nga “ginapasungka”. Nagalab-ot halin sa isa ka semana tubtob pila ka bulan ang tayuyon nga paghamlet. Pwede nga may yara apat ukon masobra pa nga malaparan, dululungan, kag wala lang-at nga paghamlet sa isa ka tuig.

Grabe ang epekto sang bisan isa ka panahon nga paghamlet. Indi makatrabaho ang masa sa bukid, ginapangbaluskay ang mga balay kag dala nila, kag ginapasibangdan nga katapo ukon tagasuporta sang BHB ang sin-o man nga masugata sa guwa sang baryo. Indi pipila ka sibilyan ang gin-istraping tungod nagadalagan sila sa kahadlok sa mga soldado.

Sa mga barangay Hitapi-an kag Roxas, Catubig, nadisturbo ang mga residente sa pilit nga pagpa-logbook bisan para lang sa malip-ot nga lakat malapit sa baryo. Ginalimitahan man sang mga soldado ang oras sa pagtrabaho sa bukid.

Kampanya sa pagpasurender

Sa idalum sang mga hamlet, ginapasingki sang militar ang kampanya sang pagpasungka. Sadtong 2024, gin-istraping sang 74th IB ang pila ka mangunguma nga nagatrabaho sa koprasan sa Sityo Canonghan, Barangay Osmeña, Palapag. Gindakop ang mga biktima, lakip ang mga menor de edad, kag gindala sa balay para sa mga “surenderi” sa banwa sang Mondragon. Ginhimo nga paon ang mga gindakop agud presyuron nga “magsungka” ang mga himata nila nga madugay na nga ginalagas sang militar.

Mas nagaka-engganyo nga magpatuman sang hamlet ang militar tungod dako ang pondo nga mahuthot nila halin sa Enhanced Community Livelihood Integration Program ukon E-CLIP, ang programa nga nagatanyag sang sensilyo nga padya sa mga “surenderi.” Mas madamo ang “surenderi,” mas dako ang kita. Paagi sa paghamlet, mapadasig ang mas madamo nga “pagsungka” sang masang nagaraguok ang tiyan.

Sa banwa sang Palapag, pila ka ginpasungka nga residente ang ginpaguwa nga nahatagan sang tag-₱40,000 nga ayuda para sa palangabuhian apang ₱4,000 lang ang nabaton nila. Sa Gamay, ₱10,000 kuno ang ginhatag sa kada “surenderi,” apang ₱6,000 sini deretso nga ginabulsa ni Renato “Renay” Rebay, bat-ulan nga traidor kag manugpatay tawo.

Sa Las Navas, wala nadala pauli sang mga “surenderi” ang mga delata kag mga sinako nga bugas nga gingamit sa mga litrato pagkatapos iparada tupad sang meyor kag sang mga opisyal sang 20th IB.