Ang Pilipinas ang usa sa 17 ka nasud sa kalibutan nga adunay malukpanon ug ekstra-ordinaryong kinaiyahan ug biodiversity. Kini adunay 52,177 klase sa tanum ug hayop, halos katunga sa nasud lamang makita. Sa pikas bahin, ang Pilipinas usab ang adunay pinakapaspas nga pagkaguba sa kinaiyahan ug pagkawala sa endangered nga mga klase sa mananap ug tanum tungod sa walang puas nga pagpangawkaw sa mga langyaw ug lokal nga mga korporasyon.

Ilalum sa rehimeng US-Marcos, ang pagpangawkaw sa kinaiyahan ug kinaiyanhong bahandi sa nasud nahimong mas sistematiko, malukpanon ug paspas tungod sa pagpatuman og Philippine Ecosystem and Natural Capital Accounting System (PENCAS) Act ug Sustainable Forest Land Management Agreement (SFLMA).

Pagpresyo sa kinaiyahan

Niadtong Mayo 22, 2024 gibalaod sa rehimen ang PENCAS, nga nagtinguhang sukdon ug butangag presyo ang kinaiyahan sa nasud. Matud sa balaod, maghimo ang Philippine Statistics Authority og kumprehensibong sistema sa impormasyon aron sukdon ang bili sa biodiversity ug deposito sa kinaiyanhong bahandi sa nasud sama sa kayutaan, kalasangan, katubigan, ug kahanginan. Pagagamiton kunong sukdanan ang United Nations System of Environmental-Economic Accounting (SEEA).

Sa esensya, ang kinaiyanhong bahandi nga dili pwedeng angkunon o dili masukod ang bili, gibutangan og “price tag” aron mabaligya ngadto sa mga kumpanya.

Sukad pa sa sayong bahin sa 1990 ginaduso na sa United Nations ug World Bank ang Pilipinas nga maghimo og proyekto sa pagrekord sa kinaiyanhong bahandi ug kalambigitan niini sa lokal na ekonomiya. Kini ang nahimong pundasyon aron matukod ang PENCAS. Ginabaligya ang balaod para kuno mapadali ang proteksyon sa kinaiyahan. Makatabang usab kuno ang ingon niing mga datos sa pagtibuok sa mga plano nga nakabase sa syensya sa pag-amuma sa kinaiyahan ug sa ekonomya sa nasud.

Apan matud sa panukiduki sa ubang nasud nga nagpatuman sa SEEA, ang pagbutang og presyo sa walay katugbang nga bili labaw lamang nagpaubos sa bili sa kinaiyahan ug nagbunga sa dili epektibo ug dili makatarunganong mga lakang sa gubyerno. Mamahimo usab nga abusuhon ang datos aron hatagag rason ang pagguba sa kinaiyahan isip mas mapuslanon para sa ekonomiya.

Pagbaligya sa kalasangan

Dayag usab nga ginabaligya sa rehimeng US-Macos alang sa pagpangawkaw ug pagpangilog og yuta ang 1.2 milyong ektaryang kalasangan sa Davao, Soccsksargen ug Caraga ilalum sa programang SFLMA. Gilunsad ang programa naidtong Hunyo 26 ug gidumalahan sa Forest Management Bureau sa DENR. Tumong niining hiusahon ang walo ka klase sa permit sa paggamit sa kalasangan sa usa ka 25-ka-tuig nga programa sa pagpaabang sa yuta nga dili langkub sa mga erya sa National Integrated Protected Areas System.

Mamahimong mag-aplay ang indibidwal, grupo o kumpanya aron dumalahan ug palambuon ang mga erya sa kalasangan, sama sa pagtukod sa plantasyon, agroforestry, pastulan, ekoturismo, konserbasyon, ug “espesyal” nga gamit sama sa pantalan para sa paghimo og mga barko, pagproseso mga kahoy, kalsada, agianan sa eroplano, dike, ug proyektong renewable energy. Ilalum sa programa, ang indibidwal nga mamuhunan mamahimong magdumala sa 50 ektarya, ang mga organisasyon sa 1,000 ektarya, ug ang mga kumpanya og hangtud 40,000 ka ektaryang kalasangan.

Mamahimo usab nga magtanum og kahoy ang mga langyawng kumpanya aron “makansela” kuno ang pagguba nila sa kinaiyahan sa ubang lugar. Gibanabana nga makakolekta ang DENR og kita gikan sa user’s fee nga mokabat og ₱85,000 kada ektarya kada tuig o 3% nga netong kita, lakip ang mga bayad sa aplikasyon ug uban pang balayrunon.

Ginapakita sa maong mga lakang nga samtang nagpakaaron-ingnong para sa kinaiyahan ang rehimeng US-Marcos, hingpit niining gitahan ang kinaiyanhong bahandi sa nasud sa mga lokal ug langyawng dagkung burgesya-kumprador sa kadaut sa milyun-milyong mga lumad, mag-uuma ug katawhan.