Idi Hulyo 19, pinasingkedan ti Moro Islamic Liberation Front (MILF) ti resolusyon tapno isardeng ti panangdekomisyon wenno panangikkat iti 14,000 a mannakigubat manipud iti armado a grupo daytoy a Bangsamoro Islamic Armed Forces (BIAF) ken panangisuko iti 2,450 nga armas da. Segun iti resolusyon, agtalinaed ti desisyon agingga a saan a naipatungpal ti Gubyerno ti Republika ti Pilipinas (GRP) ti adu a probisyon a rumbeng a kagiddan ti proseso ti “normalisasyon” ti biag dagiti mannakigubat a Moro. Ti nasao a proseso ket paset ti Comprehensive Agreement on the Bangsamoro (CAB), ti “pinal a katulagan iti kapya” a pinirmaan ti dua a benneg idi 2014.

Segun iti MILF, iti nasurok 10 a tawen a panagraira ti CAB, napaay ti GRP nga agtungpal kadagiti obligasyon daytoy iti katulagan. Segun iti maysa a panagadal nga inruar dagiti gangannaet nga institusyon a mangsursurot iti proseso, ingkatlo laeng iti 40 a probisyon ti proseso a normalisasyon ti naan-anay a naipatungpal, kadakkelan iti benneg ti MILF. Kagudwa (20) kadagiti probisyon ket nagtalinaed iti tukad ti “minimum a panangipatungpal,” uppat ti “kagudwa laeng ti naipatungpal” ken lima ti saan pay a narugyan. Adu kadagiti minimum a probisyon ken sibubukel a naipatungpal ket napasamak kadagiti umuna a tawen laeng ti katulagan.

Kabilang iti dandani saan a naipatungpal ket ti panagakar dagiti tropa ken yunit ti AFP manipud kadagiti teritoryo ti MILF ken integrasyon dagiti mannakigubat a Moro iti pwersa ti militar ken pulis. Saan a naipatungpal ti panangisimpa kadagiti kampo, nu sadinno nga agindeg agpada dagiti mannakigubat ken dagiti pamilya da. Agingga tatta, adu pay a mannakigubat nga addaan kaso nga addaan pakainaigan iti armado a risiris ti saan pay a naik-ikkan ti amnestiya.

Ti dakes na, 14% laeng kadagiti proyekto a sosyo-ekonomiko ti naan-anay a naipatungpal. Nasurok 43% ti narugyan ken 29% ti saan pay pulos a naipatungpal. Gapu ditoy, napukaw ti pagbiagan ti adu a nadekomisyonen a mannakigubat ken naitennag iti ad-adda a panagrigat ken panagbisin dagiti pamilya da.

Iti paset ti MILF, dumandanon iti 26, 145 kombatant daytoy ti nadekomisyon ken nasurok 2,000 ti naisuko dan nga armas. Daytoy a bilang ket 65% iti intero a 40,000 nga armado a pwersa ti grupo. “Awan uray maysa” kadadwada ti balligi a “nagtransisyon iti produktibo a biag sibilyan” gapu ta dagiti rekisito para ditoy ket saan a natungpal, malaksid iti panangited ti ₱100,000 kada mannakigubat, segun iti MILF. Segun iti MILF, “kasapulan nga umuna nga adda ti signipikante nga interbensyon a sosyo-ekonomiko para kadagiti kombatant a natudon a paatrasen sakbay nga isaruno ti dadduma pay a kombatant,” segun iti MILF.

Saan laeng a kadagiti usapin iti ekonomya a palpak ti sungbat ti reaksyunaryo nga estado. Naminsan met a linapdan daytoyen ti proseso ti panagwaywayas iti panangiwardas iti Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao (BARMM). Dua a daras daytoyen nga intantan ti eleksyon tapno itakder ti parlamento a Bangsamoro. Idi Marso, saan nga umiso a sinukatan ni Ferdinand Marcos Jr ni Ahod “Murad” Ebrahim kas dadaulo a ministro ti Bangsamoro Transition Authority, ken ginibusan na ti mayorya a kontrol ti MILF ditoy. Inawagan ni Ebrahim ti addang kas “agdadata a pannakibiang” ti nailyan a gubyerno kadagiti proseso ti BARMM ken pinatigmaan na ti rehimen Marcos laban iti panangpakapsut iti proseso ti panangitakder ti awtonomiya nga inkeddeng ti CAB.

Nangnamnama ti adu a Moro iti kapya ken panagdur-as nga inkari ti CAB. Ngem labes ti 10 tawen manipud napirmaan daytoy, nagtalinaed da a maysa kadagiti karirigatan a rehiyon ti BARMM. Dandani doble ti nailyan nga abereyds ti tantos ti disempleyo ditoy, ken 89% dagiti mangmangged ditoy ket adda iti impormal a sektor. Ti kangatwan a minimum a sweldo iti rehiyon ket ₱411 para kadagiti mangmangged iti agrikultura, kabilang kadagiti mangmangged iti komersyal a plantasyon. Dagitoy a gatad ket 34% ken 32% laeng iti minimum a makabiag a sweldo a ₱1,200.