Maangay iti Pilipinas inton Mayo ti World Nuclear Supply Chain Conference. Daytoy ti maikadwa a taripnong nga inorganisa ti World Nuclear Association tapno patibkeren ti sangalubongan a suplay para kadagiti proyekto a nukleyar. Idi Nobyembre 2025, inyanunsyo ti Department of Energy (DOE) a silulukaten ti Pilipinas para iti panagitakder kadagiti planta a nukleyar. Plano mismo ti DOE nga agitakder ti umuna nga agan-andar a planta inton 2032 nga addaan kapasidad a 1,200 megawatts (MW), a madakdakamat a dumakkel agturong 4,800 MW inton 2050.

Nagiyebkas met ti Meralco idi Enero 5 nga agiyaramid daytoy ti panagadal para iti panagaramat ti small modular reactor (SMR) a pondoan ti US Trade and Development Agency. Panggep kano daytoy nga amirisen ti kabaelan para iti enerhiya a nukleyar iti Pilipinas.

Idi 2024, inlungalong ni Mark Cojuangco, mangibagi ti maikadwa a distrito ti Pangasinan ken pangulo ti espesyal a komite iti nukleyar nga enerhiya, ti panagitakder ti 1,000 MW a planta a nukleyar idiay Labrador, Pangasinan nga agbalor ti ₱255 bilyon. Ibanbandera ti konggresista a makatulong daytoy iti panangibaba ti singir ti kuryente iti prubinsya.

Panagsupyat ti umili

Tatta pay laeng ket aktibo a supsupyatenen dagiti Pangasinense, tao’t simbaan ken maka-kalikasan ti plano a panagitakder ti planta a nukleyar idiay Labrador. Sigurado da iti dangran nga itunda daytoy iti pagbiagan, kalikasan ken salun-at ti umili ken iti sumaruno a henerasyon. Dimmanon iti 33 a lider ti Simbaan Katoliko ti nagiyebkas ti panagsupyat ditoy. Idi Enero 4, naisayangkat ti misa ken protesta iti ili ti Labrador, nga indaulwan ti diyosesis ti Alaminos. Segun iti Pangasinan People’s Strike for the Environment (PPSE), saan a solusyon ti planta iti krisis iti kuryente, nu di ket ad-adda pay a ngumina daytoy ken agresulta laeng iti panagakop ti superganansya dagiti higante a negosyante.

Kas ti napasamak iti Bataan Nuclear Power Plant ken iti ginasut a dadakkel a proyekto nga imprastruktura, sigurado a paggatasan daytoy ti dakkel a kikbak dagiti burukrata kapitalista ken agbalin a substandard ti pannakaaramid na. Awan ti natalged a pamuspusan ti gubyerno para iti panagibelleng ti basura a radioactive. Ti pakaitakderan daytoy ket bulnerable met iti bagyo ken gingined, a mabalin a mangitunda ti dakkel a disgrasya. Ti nakaro, bayat nga agsagaba ti umili iti agbalin nga epekto ti planta, deka-dekada nga agbayad ti utang ti umili para iti panagipatakder kadagiti planta a pakinabangan laeng ti gangannaet ken lokal a burgesya kumprador ken burukrata kapitalista.

Duron ti imperyalismo a US

Ti panagilukat para kadagiti planta a nukleyar iti Pilipinas ket duron ti imperyalismo a US a luktan ti pagilyan kas merkado dagiti kumpanya daytoy. Idi Nobyembre 2022, pinirmaan ti Pilipinas ti US-Philippines 123 Agreement for Civil Nuclear Energy Cooperation a mangipaspasidong iti “panagpadur-as” ti enerhiya a nukleyar ti Pilipinas iti panangimaton ti US.

Dakdakamaten ti US a ti panagpalawa ti produksyon ti nukleyar nga enerhiya ket paset ti polisiya daytoy iti “nailyan a seguridad.” Segun iti US Department of Energy Information Administration idi 2018, ngumato ti 50% ti panagusar ti kuryente iti sangalubongan inton 2050 gapu iti panagdur-as ti ekonomya, nalawlawa nga akses iti enerhiya ken panagdakkel ti populasyon. Gapu ditoy, kasapulan nga itriple ti produksyon ti nukleyar nga enerhiya tapno masungbatan ti kasapulan.

Manamnama nga agganansya ti US ti $1 trilyon agingga 2050 manipud iti panag-eksport ti teknolohiya a nukleyar kas ti SMR. Gagem met daytoy nga artapan ti China ken Russia iti produksyon ti enerhiya a nukleyar. Iti napalabas a lima a tawen, 80% dagiti proyekto a nukleyar ket agtaud iti China, bayat nga iggem ti Russia ti nasurok 40% ti sangalubongan a kapasidad iti produksyon ti uranium (maus-usar a sungrod kadagiti planta a nukleyar).

Idurduron met ti dadakkel a kumpanya ti panagitakder ti SMR tapno sungbatan ti dumakdakkel a pagkasapulan ti kuryente ti Artificial Intelligence Data Centers. Idi 2024, nangrugi nga agpuonan ti Amazon, Google, Meta ken Microsoft iti panangitakder kadagiti SMR para iti operasyon da.

Ti SMR ket relatibo a baro a klase dagiti planta a nukleyar. Mailaklako daytoy kas natalged, nalaklaka ken naparpardas a paadwen, uray awan pay ti uray maysa a komersyal nga agan-andar tapno paneknekan daytoy, Kinapudno na, ti sumagmamano a naggandat a mangiyaplag iti SMR kas pagtaudan ti komersyal a kuryente ket nagkupin gapu iti kinadakkel ti gastos iti konstruksyon.

Kaniwas iti madakdakamat a ti nukleyar nga enerhiya ket “sustenable” ken “nasaysayaat” iti kalikasan kumpara iti langis, mangpatpataud daytoy ti basura a radioactive a makadangran iti salun-at ti tao (napaneknekan a mangituntunda ti kanser). Manipud iti panagminas ti uranium agingga iti panagibelleng ti basura ti planta, mangituntunda daytoy ti polusyon iti daga, karayan ken baybay. Agtaltalinaed met a parikut ti panagiyimbak ken panagibelleng ti basura nga agtaltalinaed a radioactive iti unos ti mano ribo a tawen.