Sa atubang sang tig-ilinit bunga sang El Niño, nag-agum sang kadalag-an ang masang mangunguma kag mga residente sa pila ka barangay sa Negros sa ila ululupod nga paghulag para sa makatarungan nga ayuda kag suporta halin sa reaksyunaryo nga gobyerno. Ginatos ka mga mangunguma ang nag-atubang kag nakig-dayalogo sa mga lokal nga ahensya para sa ila mga demanda.

Sa isa ka barangay, halos 500 ka mangunguma ang nakigbahin sa asembliya sadtong Marso 30 para magpahayag sang mga reklamo kag ihapag ang ila mga demanda sa mga upisyal sang barangay kag syudad. Gintalakay nila ang ila matag aktwal nga inagihan kag kabudlayan dulot sang tig-ilinit. Nagtalana sila sang mga tiglawas halin sa kada sityo nga naghambal sa asembliya.

Ginpahayag sang mga mangunguma ang lapnagon nga kakulangan sa tubig (mainom kag para sa pagpanguma), kawad-on sang ani nga nagresulta sang pagkalubong sa utang kag sobra nga kaimolon, kawad-on sang pagkaon lakip ang bugas, kag pag-agum sang masakit pareho sang ubo, hilanat, trangkaso kag iban pa nga bunga sang sobra nga init.

Sa atubang sang maisog nga pag-giit sang mga mangunguma, nagpasalig ang lokal nga gobyerno nga maghatag sang mga gamit para itukod ang isa ka sentralisadong sistema sang patubig. Maga-benepisyo sa sistema nga ini ang 33 ka sityo sang barangay kag indi magnubo sa 8,000 ka tawo. Magluwas diri, naduso man ang lokal nga gobyerno nga magapasalig nga maghatag sang bugas, binhi, abono kag bulig pinansya.

Sentralisado nga sistema sang patubig man ang naangkon sang isa pa ka barangay pagkatapos sila makig-dayalogo sa lokal nga gobyerno. Gilayon nga ginbaton sang tatlo ka dalagko nga sityo sang barangay ang hose kag iban pa nga hinanali nga ayuda pareho sang bugas, sardinas kag mumho nga bulig pinansya. Ma-benepisyuhan sang 100 ka bobong ukon 500 ka tawo sa tatlo ka sityo ang amo nga proyekto.

Nagserbe nga mitsa kag inspirasyon sa mga kaiping nga barangay sa Negros ang pauna nga kadalag-an nga naagum sang mga mangunguma. Nagahulag subong ang mga mangunguma—organisado kag ispontanyo—para ipakigbato ang ila mga kinamatarung kag nagakadapat nga maangkon nga bulig sa atubang sang tig-ilinit tuga sang El Niño.

Manggaranon ang kasaysayan sang masang mangunguma sa Negros sa paghimakas para sa duta kag ila kaayuhan. Dinikada na nila nga ginapakigbatuan ang pasismo sang dalagko nga agalon mayduta kag ang reaksyunaryo nga estado. Nakaangkon sila sang mga kadalag-an tungod sa ila hugot nga paghiliusa kag indi matay-og nga panindugan.

Suno sa Department of Agriculture sadtong Abril 19, naglab-ot na sa ₱3.94 bilyon ang kahalitan sang El Niño sa agrikultura sa 11 ka rehiyon. Sa listahan sang departamento, apektado sini ang 66,065 ka ektarya sang mga ulumhan kag 73,713 ka mangunguma. Pinaka-apektado ang mga isla sang Mindoro, Palawan, Negros kag Panay. Pinakadaku ang nalista nga kahalitan sa ani sang bugas (₱2.36 bilyon), sunod ang mga high-value crops (₱868.84 milyon) kag mais (₱669.44 milyon). Apektado man ang mga mangingisda nga nag-agum sang kahalitan nga nagabalor sang ₱33.83 milyon.