Ginsalin-urog han yukut-yukot nga kababayin-an an Internasyunal nga Adlaw han Kababayin-an nga Anakbalhas ha butnga han narabunos nga krisis ha pakabuhi ngan pulitika. Gintawag nira nga pag-atake ha kababayin-an nga Pilipino an pagbagsak han lebel han panginabuhi han mga pamilya nga Pilipino, nga direkta nga resulta han neoliberal nga mga palisiya han deregulasyon, pribatisasyon ngan liberalisasyon han susrunod nga reaksyunaryo nga rehimen. Ginkundenar nira an kawaray pulos han presente nga rehimen ni Ferdinand Marcos Jr nga pahimub-on an presyo han pagkaon ngan iba nga papliton, sugad liwat an pagtugot ha mga pribado nga kompaniya nga pahitas-on an sukot ha mga pampubliko nga yutilidad.

Diri madidiwara an hampak ha kababayin-an ngan kabataan durot han pagbagsak han ekonomiya, kawaray hin trabaho, barato nga suhol ngan himubo nga kita, ngan han pribatisasyon ngan mahal nga pankatilingban nga serbisyo. Nagpapabilin nga hitaas an presyo han bugas, karne ngan isda, ha luyo han mga saad han rehimen nga pahimub-on ini pinaagi han dugang nga importasyon. Naghitaas an sukot ha kuryente ngan tubig, ngan mahitaas na an sukot ha LRT tikang Abril 2. Waray wantas an paghitaas han presyo han LPG ngan iba pa nga produkto nga petrolyo.

Nagtirok ngan duruyog nga sinayaw komo protesta an kababayin-an ngan iba pa nga mga sektor ha Manila, Laguna, Batangas, Baguio, Tabuk City ha Kalinga; Iloilo, Capiz ngan Aklan ha Panay; Naga ngan Legaspi ha Bicol, ngan ha Davao.

Haros katunga han kababayin-an nga edad 15-65 diri gin-iihap han estado ha “pwersa han pagtrabaho” han nasud. Ginkukunsidera hira nga diri produktibo, bisan kun kabakyang hira han ira mga asawa ha uma, kalsada ngan iba pa nga mga lugar kun diin nakakapuga hira hin gutiay nga kita.

An kababayin-an nga ginkikilala nga may trabaho aada ha mga sektor han serbisyo kun diin samwak an kontraktwalisasyon ngan minimum la o mas himubo pa an ginkakarawat nga suhol. Bisan ha mga dagko nga empresa, diri hira mga regular. Ha sakob han gubyerno, upat ha kada 10 nga empleyado nga nakapailarum ha kaayusan nga job order/contract of service mga babaye.

Ha kabug-usan, nakarawat hira hin mas himubo nga suhol tanding ha kalalakin-an. Gintatagan hira hin mga trabaho nga “naangay” ha ira mga “tradisyunal” nga papel nga kaagsuban aada ha himubo nga lebel han produksyon ngan burukrasya. Ha eskoylahan pa la, kasagaran hira nga iginduduso ha mga kurso nga panahi, pagpahusay (beauty care), ngan pagsekretarya nga himubo an suhol ngan kaagsuban diri regular an trabaho. Igin-aalutaga ha mga kalalakin-an an mga trabaho nga mamadako an potensyal nga magin regular ngan magkamayda hin higtaas nga pusisyon.

Guti kaupay an ihap han unyonisado nga mga trabahador, kundi labaw nga mas guti an ihap han mga unyonisado nga kababayin-an. Kadam-an han nahisasalin nga unyon aada ha mga tradisyunal nga industriya nga dominado han kalalakin-an, sugad han pagmanupaktura ngan konstruksyon.

Diri himangrawon, mga kababayin-an gihapon an pinakadamo nga gintatanggal han mga kapitalista. Ha naglabay nga mga tuig, yukut-yukot nga kababayin-an an nawarayan hin trabaho han magserra an mga langyaw nga kompaniya han garments (panapton) sakob han mga export processing zone ha Cebu. Aada naman ha kadelikaduhan an trabaho han kababayin-an nga nakomponer ha tubtub 55% han mga empleyado ha mga business process outsourcing o BPO dara han paggamit han mga langyaw nga kompaniya hin artificial intelligence.

Labot ha hiluagan nga tanggalay tungod ha redundancy (sobra ha kinahanglan), damo liwat nga kababayin-an an gintanggal ha trabaho tungod ha diskriminasyon. Ha dagko nga empresa, tinuyo nga diri ginkakarawat an mga burod o mga inasaw-an (tungod kay posible magburod). Gintatanggal hira kahuman mag-anak tungod kay diri hira lupgop han balaud ha maternity leave. Waray iginhahatag nga suporta an mga kapitalista ngan an estado ha kababayin-an nga may gudti nga anak.

Mas landaw an diri pagkapapreho ngan kakurian han kababayin-an ha kabaryuhan. Ha pira kadekada han pagpatuman han reporma ha tuna, 19% la an kababayin-an nga may katin nga emancipation patent ngan 31% naman ha certificate of land ownership agreement o CLOA.

Dara han kawaray hin tuna ngan kakulang han trabaho, milyun-milyon nga kababayin-an nag-aabrod agud kumita. Unom ha kada 10 nga migrante nga Pilipino babaye. Higmubo nga klase an ira trabaho ngan bulnerable hira ha abuso, grabe nga paniniyupi ngan human trafficking. Kaupod ha mga biktima han human trafficking hi Mary Jane Veloso, nga 15 katuig nga napriso ha Indonesia, nga nakatalwas ha sirot nga kamatayon ngan, bisan kun nakapriso pa, nahiuli ha nasud, ha duso han iya mga kaurupdan, kasangkayan ngan tagsuporta.

Ha karukayaknon han kalibsugan, diri la pakuri, kundi makamaratay ha kababayin-an an mga palisiya han estado. Hasta yana, diri nababaton han estado an maternal mortality o pagkamatay han kababayin-an dara han panganak. Tikang Enero tubtub Agosto 2024, nakarekord hin 470 nga maternal death, katugbang hin 59 nga namamatay ha panganak kada bulan. Ha nakalabay nga tuig, inabot ha 1,868 an maternal death.

Kulang na, pribado pa an mga pankalibsugan nga pasilidad para ha kababayin-an. Masobra katunga (58%) han mga paanakan pribado ngan nasukot hin pira kayukot kapisos ha normal nga panganak, ngan labina kun nanginginahanglan hin sesaryan nga operasyon. Mahal ura-ura an tsek-ap ngan pagpatambal han mga sakit nga gin-aantos han kababayin-an sugad han breast ngan cervical cancer. Hadton 2022, nakagrekord hin 33,079 nga bag-o nga kaso han breast cancer, kun diin 11,857 an nahilista nga namatay, katugbang hin 32 nga kababayin-an kada adlaw.

Diri sadang an proteksyon han estado ha kababayin-an, labina ha batan-on nga kababayin-an. Hadton 2023, 142,276 an kaso han pagburod han mga tinedyer, ngan may 390 nga kabatan-unan nga kababayin-an an nanganak kada adlaw. Hini nga ihap, 3,343 pagburod han mga batan-on nga edad 15 tipaubos ngan 99% hini nga mga kaso bunga han statutory rape o panlugos han mas edaran nga lalaki nga nagamit hin poder o otoridad.

Mas grabe an kawaray proteksyon han estado ha kabataan kontra ha sekwsal nga pangabuso. Ha bug-os nga kalibutan, sentro han produksyon han child sexual abuse materials (mga bidyo han kabataan nga gin-aabuso) an Pilipinas. Hadton 2023, nakakarawat an Pilipinas hin haros 3 kamilyon nga reklamo, katugbang hin masobra 7,500 nga reklamo kada adlaw han gindududahan nga online child sexual exploitation. Waray baton an estado ha mayoriya hini nga mga reklamo, sanglit waray hunong nga nagpapadayon ini.

Ha butnga han krisis ngan kakurian, mas natikagrabe an pandarahug kontra ha kababayin-an. Ha limitado nga report han pulis, mayda 12,046 nga kaso han magkalain-kain nga tipo han pandarahug ha kababayin-an hadton Enero tubtub Nobyembre 2024, mas hitaas ha 11,585 nga kaso hadton 2023. Ginsesering nga usa la ha 10 nga kaso han pandarahug ha kababayin-an an nahirereport ha mga pulis dara han kawaray pagtapod nira ha mga otoridad. Dugang nga nagin makuri ha mga biktima nga bumutad ha panahon han social media, diin samwak an kultura han pambasol ha mga biktima ngan pagmingaw nala tungod ha pagtuo nga waray magbabag-o kahuman ibuksas an krimen.