Gidumdum sa liboang kababayen-an ang Internasyunal nga Adlaw sa Kababayen-ang Anakpawis taliwala sa grabeng krisis sa panginabuhian ug pulitika. Gitawag nilang atake sa kababayen-ang Pilipino ang pagtiurok sa ang-ang sa panginabuhi sa mga pamilyang Pilipino, nga direktang resulta sa neoliberal nga mga palisiya sa deregulasyon, pribatisasyon ug liberalisasyon sa magkasunod nga reaksyunaryong rehimen. Gikundena nila ang kainutil sa kasamtangang rehimen ni Ferdinand Marcos Jr nga paubsan ang presyo sa pagkaon ug ubang palaliton, ingonman ang pagpatugot niya sa mga pribadong kumpanya nga ipataas ang singil sa mga pangpublikong yutilidad.

Dili malimud ang epekto sa kababayen-an ug mga bata sa pagtiurok sa ekonomiya, kawalay trabaho, ubos kaayong suhulan ug kita, ug sa gipribado ug mahal nga katilingbanong serbisyo. Nagpabiling taas ang presyo sa bugas, karne ug isda, luyo sa mga saad sa rehimen nga paubsan kini pinaagi sa dugang nga importasyon. Nagtaas ang singil sa kuryente ug tubig, ug motaas na ang singil sa LRT sugod Abril 2. Walay hunong ang pagsaka sa presyo sa LPG ug uban pang produktong petrolyo.

Nagtapok ug hiniusang nagsayaw isip protesta ang kababayen-an ug uban pang mga sektor sa Maynila, Laguna, Batangas, Baguio, Tabuk City sa Kalinga; Iloilo, Capiz ug Aklan sa Panay; Naga ug Legazpi sa Bicol, ug sa Davao.

Halos katunga sa kababayen-ang edad 15-65 wala ginaila sa estado isip “pwersa sa pamuo” sa nasud. Ginaila silang dili produktibo, bisan og kaabag sila sa ilang mga asawa sa uma, kalsada ug uban pang mga lugar kung asa nakadaginot sila og mumhong kita.

Ang kababayen-ang giilang adunay trabaho anaa sa mga sektor sa serbisyo kung asa kaylap ang kontraktwalisasyon ug minimum lamang o mas ubos pa ang ginadawat nga suhol. Bisan sa dakung empresa, dili sila mga regular. Sulod sa gubyerno, upat sa matag 10 ka empleyadong job order/contract of service mga babaye.

Sa kinatibuk-an, nagadawat sila og mas ubos nga suhulan kumpara sa kalalakin-an. Ginahatagan sila og mga trabahong “haum” sa ilang mga “tradisyunal” nga papel nga mas sagad anaa sa ubos nga andana sa produksyon ug burukrasya. Sa eskwelahan pa lamang, sagad silang gitukmod sa mga kursong pagpanahi, pagpagwapa (beauty care), ug pagsekretarya nga ubos ang suhulan ug sagad dili regular ang trabaho. Gitagana sa mga lalaki ang mga trabahong adunay mas dakung potensyal nga mahimong regular ug makaangkon og taas nga pusisyon.

Gamay kaayo ang ihap sa unyonisadong mga mamumuo, apan labaw pang gamay ang ihap sa mga unyonisadong kababayen-an. Mayorya sa nahabiling unyon anaa sa mga industriyang tradisyunal nga dominado sa kalalakin-an, sama sa pagmanupaktura ug konstruksyon.

Dili katingalahan, mga babaye usab ang pinakadaghang gitangtang sa mga kapitalista. Sa milabayng mga tuig, libu-libong kababayen-an ang nawad-an og trabaho dihang nagsirado ang mga langyawng kumpanya sa garments sulod sa mga export processing zone sa Cebu. Nabutang usab sa hulga ang trabaho sa kababayen-ang naglangkub sa hangtud 55% sa mga empleyado sa mga business process outsourcing o BPO tungod sa paggamit sa mga langyawg kumpanya og artificial intelligence.

Gawas sa malukpanong pagpanangtang tungod sa redundancy, daghan usab nga kababayen-an ang gitangtang sa trabaho tungod sa diskriminasyon. Sa dagkung empresa, tinuyong dili ginadawat ang mga mabdos o adunay mga bana (tungod kay posibleng maburos). Gakatangtang sila human manganak tungod dili sila langkub sa balaod sa maternity leave. Walay ginahatag nga suporta ang kapitalista ug ang estado sa kababayen-ang adunay gagmayng anak.

Labaw nga mitataw ang kawalay kaangayan ug kalisud sa kababayen-an sa kabanikanhan. Sa pipila ka dekada sa pagpatuman sa reporma sa yuta, 19% lamang ang kababayen-ang adunay gunit nga emancipation patent ug 31% ang may certificate of land ownership agreement o CLOA.

Tungod sa kawalay yuta ug kakulang sa trabaho, milyun-milyong kababayen-an ang nangabrod para makakwarta. Unum sa matag 10 ka migranteng Pilipino mga babaye. Ubos nga klase ang ilang trabaho ug bulnerable sa abuso, grabeng pagpahimulos ug human trafficking. Lakip sa mga biktima og human trafficking si Mary Jane Veloso, nga 15 ka tuig napriso sa Indonesia, nga nakaluwas sa silot kamatayon ug, bisan og nakapriso pa, napauli siya sa nasud, sa duso sa iyang mga paryente, higala ug tigsuporta.

Sa isyu sa panglawas, dili lamang paantus, apan makamatay usab sa kababayen-an ang mga palisiya sa estado. Hangtud karon, wala nasulbad sa estado ang maternal mortality o pagkamatay sa kababayen-an tungod sa pagpanganak. Gikan Enero hangtud Agosto 2024, nakarekord og 470 ka maternal death, katugbang sa 59 nga namatay sa pagpanganak kada bulan. Sa milabayng tuig, mikabat sa 1,868 ang maternal death.

Kulang na, pribado pa, ang mga pasilidad panglawas alang sa kababayen-an. Kapin tunga (58%) sa mga panganakan pribado ug nagasingil og nilibo sa normal nga pagpanganak, ug ilabina kung i-sesaryan. Mahal kaayo ang tsek-ap ug pagtambal sa mga balatian sa kababayen-an sama sa breast ug cervical cancer. Niadtong 2022, nakarekord og 33,079 nga bag-ong kaso sa breast cancer, kung asa 11,857 ang natahong namatay, katugbang sa 32 ka kababayen-an kada adlaw.

Dili igo ang proteksyon sa estado sa kababayen-an, ilabina sa batang kababayen-an. Niadtong 2023, 142,276 ang kaso sa pagkaburos sa mga tinedyer, ug adunay 390 kabatan-onang babaye ang nanganak kada adlaw. Sa maong ihap, 3,343 ang naburos sa mga batang edad 15 paubos ug 99% sa maong mga kaso tungod sa statutory rape o pagpanglugos sa mas hamtong nga lalaki nga migamit og gahum o awtoridad.

Mas grabe ang kawalay proteksyon sa estado sa mga bata batok sa sekswal nga pagpahimulos. Sa tibuok kalibutan, sentro sa produksyon sa child sexual abuse materials ang Pilipinas. Niadtong 2023, nakadawat ang Pilipinas sa halos 3 milyong reklamo, katugbang sa kapin 7,500 reklamo kada adlaw sa gidudahang online child sexual exploitation. Walay tubag ang estado sa mayorya sa maong mga reklamo, maong nagpadayon kini nga walay nanubag.

Taliwala sa krisis ug kalisud, labawng migrabe ang kabangis batok sa kababayen-an. Sa limitadong taho sa pulis, adunay 12,046 ka kaso sa lain-laing hut-ong sa pagyatak sa kababayen-an niadtong Enero hangtud Nobyembre 2024, mas taas sa 11,585 ka kaso niadtong 2023. Ginasulting usa lamang sa 10 ka kaso sa pagyatak sa kababayen-an ang nataho sa mga pulis tungod sa kawalay pagsalig nila sa mga awtoridad. Labaw nga nahimong lisud sa mga biktima na magpadayag sa social media, kung asa kaylap ang kultura sa pagpamasol sa mga biktima ug mohilum na lamang tungod sa pagtoo nga walay mausab human mabutyag ang krimen.