Balikatan 2025: Panibag-o nga pagpasingki sang interbensyon militar sang US
Sa Araw ng Kagitingan sadtong Abril 9, nagprotesta malapit sa embahada sang US sa Manila ang mga grupo nga pungsodnon-dmeokratiko. Gindumdum nila ang pagpakig-away sang pumuluyong Pilipino sa dumuluong nga interbensyon militar kag pagpangapin sa matuod nga kahilwayan sang Pilipinas. Ginkundenar nila ang mapanggarit-garit nga war games sang US, permanente nga pagbase sang tropa sini sa Pilipinas kag nagasingki nga pagpasilabot kag pagpanghilabot sini sa pungsod.
Sa subong, nagadagsa ang mga tropang Amerikano sa lain-lain nga bahin sang pungsod para sa asod-asod nga war games nga nagatiyog sa tuigan nga Balikatan. Lakip diri ang Combined Joint Logistics Over-the-Shore (Aurora), Command-and-Control Exercise (Quezon City), Multilateral Maritime Exercise (South China Sea), Salaknib (Nueva Ecija), Cope Thunder (Pampanga) kag Marex (Cotabato City). Dugang sa mga ini ang mga pakitang-tao nga operasyon sibil-militar, kaangay sang mga serbisyong dental sang US Navy, sa mga sibilyan nga komunidad sa Palawan kag Mindoro.
Unod sa Baliktan sa subong nga tuig ang paggamit sang mga NMESIS (Navy Marine Expeditionary Ship Interdiction System) nga ginpasulod sa pungsod sadtong Abril 17, kadungan ang mga kabulig sini nga unmanned surface vehicles. Ginpadala ang una nga bats sang mga NMESIS sa mga isla sang Batanes kon diin ginbutang ang mga ini sa igatukod nga Fires Expeditionary Advanced Base ukon EAB. Magaserbe ini nga outpost sang mga ispesyal nga pwersa sang US agud kontrolon ang Bashi Channel, ang makitid nga alagyan sa dagat sa tunga sang Pilipinas kag Taiwan. Una na nga ginpwesto sang US diri ang Typhon Missile System nga ginpasulod sa pungsod sadtong Balikatan 2024.
May otoridad ang mga pwersang Amerikano sa AEB nga “magpalupok” sa “kaaway nga mga barko” bisan yara sila sa sulod sang teritoryo sang Pilipinas. Ginatransporma sini ang isla sang Batanes bilang firing line sang US Navy. Sa sini, direkta sini nga ginabutang ang pumuluyo sang Batanes, kag ang bug-os nga norte-sidlakan sang Luzon, sa una nga linya sang pag-atake kon maglupok ang armadong kagamo sa tunga sang US kag China, ilabi na sa Taiwan.
Pormal man nga suguran sa Balikatan 2025 ang operasyon sang Littoral Rotational Force-Luzon,isa ka yunit sang US Marines nga permanente nga magdikit sa mga baybay sang Luzon. Diri man una nga direkta nga magpakigbahin ang mga pwersa sang Japan sa war games, pagkatapos sang pila ka tuig nga pagka-obserber sini.
Ginakabig sang China ang mga maniobra nga ini bilang pagpasingki ukon “escalation” sang mga tensyon sa tunga sini kag sang US. Ginpaandaman sini ang rehimen Marcos nga indi magpagamit sa US bilang “proxy deterrence,” ilabina sa Bashi Channel.
Sandig sa mga pangpubliko nga rekord, masami ang paggamit sang mga aircraft carrier sang US sa teritoryong dagat sang Pilipinas. Magluwas sa Bashi Channel kag Sulu Sea, nagatiyog ang mga barkong pang-gyera sang US sa mga kadagatan sa tunga sang mga isla (sa San Bernadino Strait sa Samar, Leyte Gulf, Balabac Strait sa Palawan kag Surigao Strait). Isa sa mga barko nga ini, ang aircraft carrier nga USS Theodore Roosevelt. Nagadikit ini sa mga gina-awayan nga teritoryo, pareho sang Paracel Islands kag Scarborough Shoal, kag nagaganyat sang dugang nga presensya sang mga barko kag eroplano nga Chinese.
Indi magnubo sa apat ka barko nga pang-sarbey sa tereyn nga yara sa idalum sang dagat nga ginapadalagan sang US Navy ang halos wala-untat nga nagapabilin sa South China sadtong 2024. Sakup sang gina-sarbey sang mga ini ang Bashi Channel, Balabac Strait kag Verde Island Passage sa tunga sang Mindoro kag Batangas.
Alagyan man ang Pilipinas sang mga eroplano pangbomba nga ginapalupad sang US Air Force halin sa base militar sini sa Guam para magpatrolya sa South China Sea. Sadtong 2024, namonitor sang China ang pagpadala sang US sang mga eroplanong pangbomba sang 32 ka beses para magpatigayon sang 56 sortie/misyon, duha ka sulit nga mas permi kumparar sa ginapatigayon sini sadtong 2023. Komun nga ruta sang mga eroplano nga ini ang Bashi Channel sa norte kag Sulu Sea sa sur sang pungsod.
Lunsaran man ang pungsod sang mga unmanned aerial vehicle pareho sang MQ-9 Reaper UAV nga nakabase sa Clark Airbase kag sa Palawan sa idalum sang Task Force-Ayungin sang US. Sa nagligad nga Balikatan, nagpalupad ang US sang mga eroplanong paniktik batuk sa China halin sa mga base sini sa Clark Airbase sa Pampanga; Fort Magsaysay sa Nueva Ecija, Lal-lo Airport kag Camilo Osias Naval Base sa Cagayan; Benito Ebuen Air Base sa Cebu kag bisan sa Ninoy Aquino International Airport.