Ginbansagan nga corn capital an Cagayan Valley, partikular an prubinsya han Isabela, tungod ha dako nga amot hini ha produksyon han mais ha bug-os nga nasud. Naikaduha liwat ini ha produksyon han humay. Ha luyo hini nga kaabunda, ludlod ha kakurian an hiluag nga masa nga parag-uma ha rehiyon. Labot ha prinsipal nga problema nga kawaray ngan kakulang han tuna nga ginhuhulad, ura-ura kamahal nga farm input, kawaray han subsidyo ngan pambabarat ha ira mga produkto, lubong ngan diri hira makaalinggawas ha higante nga utang.

Usa dinhi an parag-uma nga hi Jinky, taga-Isabela, nga may utang nga ₱55,000 ha tulo nga microlending nga institusyon. Nagbabayad hiya hin ₱3,300 kada semana.

“Tubtub nga may ginpapaeskoyla, kinahanglan mangutang. Diri sadang an matag-adlaw nga kita agud batunon an mga batakan nga panginahanglan han pamilya,” estorya niya. Naabot hin ₱25,000 an binulan nga gastos han iya pamilya. Lupgop hini an gastos ha edukasyon, kuryente, pagkaon, pankalibsugan ngan kalimpyuhan. Hirayo gud ini ha ₱8,000 nga binulan nga kita han iya pamilya. Agud makasustiner, syahan hiya nga nag-utang ha bangko para igpuhunan ha usa nga sari-sari store. Kundi nalugi ini ha paglasurbo han El Niño tungod kay waray liwat kapas nga pumalit ngan magbayad an mga parag-uma ha iya guti nga tindahan.

“Tungod ha kakulang han badyet para ha mga panginahanglan, diri pa kalakip an pambayad ha utang, ginkikinahanglan nga mangutang utro agud mayda igbarayad ha nahiuna nga utang ngan panigastos ha matag-adlaw,” dugang niya.

Sugad liwat an eksperyensya han parag-uma ha mais nga hi Alice nga taga-Alcala ha Cagayan. Waray pa usa kaektarya an ginhuhulad han iya pamilya sanglit kulang gud an ira kita. Mayda hiya kabug-usan nga ₱80,000 nga utang ha trader, educational assistance han naeskoyla nga anak, ngan ha duha nga microlending. Naabot ha ₱23,000 an binulan nga kagarastuhan han pamilya. Pabug-at ha hunahuna ni Alice kun tiunan-o niya ini mababaydan ha gutiay nga ₱6,000 nga kita kada bulan.

Hi Niña naman nga taga-Amulung lubong liwat ha utang bisan kun ha usa nga pautangan la hiya mayda utang. Aada la ha ₱6,800 an iya utang kundi diri niya akos unaton an ₱11,000 nga binulan niya nga kita agud mabaydan ini. Kulang gud ini ha binulan nga kagarastuhan han iya pamilya nga naabot hin ₱25,000.

Gatus-gatos nga mga parag-uma an nautang agud sustentuhan an matag-adlaw nira nga panginahanglan. Poyde umabot ha upat nga institusyon an dudrungan nira nga gin-uutangan agud makabayad ha nahiuna nira nga utang. Ha Cagayan Valley, unom an dagko nga microfinance ngan lending nga institusyon: an ASA Foundation, Center for Agriculture and Rural Development (CARD Inc)., KMBI-KASAPI Micro-Finance, Kaagapay, Life Bank Micro-Finance ngan ASKI. Dugang dinhi an damo nga gudti nga pautangan nga samwak ha mga prubinsya. Pananglitan ha Isabela nga mayda 32 nga microlending nga instistusyon. Aada ha 15%-22% an kasagaran nga interes nga iginpapatong hini, nga ginbabaydan sakob hin 20-23 kasemana.

Kaparte an mga microlending nga institusyon ha imprastraktura han usura ha kabaryuhan. Naeksister ini kadungan han tradisyunal nga usura nga ginpapadalagan han mga agaron maytuna ngan komersyante. Gintitiyupi hini an mga parag-uma ha porma han higtaas nga interes ngan mapan-uwat nga mga kundisyon ha pautang. Kaagsuban nahingangadto ha kabaligya han ira mga tuna o propyedad, oras nga diri hira makabayad.

Ha datos han estado hadton 2022, nag-oopereyt an mga microlending nga institusyon ha 4,265 nga barangay ha bug-os nga nasud. Bisan kun relatibo nga mas haligot an lupgop, hiluag pa liwat an igindudurot hini nga kalugian ngan kahibangan. Nagpapabilin nga mga tradisyunal nga usurero an gin-uutangan ha kabaryuhan. May mga pautang ini ha 47.6% o 20,020 ha 42,020 barangay ha bug-os nga nasud.

Nakasakob an microlending ha mas hiluagan nga microfinance nga programa nga igindeklara nga “mayor nga programa agud atuhan an kakurian” hadton 2000. Iginduso ini prinsipal han mga imperyalista nga institusyon sugad han World Bank ngan Asian Development Bank nga nagbuhos hin milyun-milyon kadolyar nga iginpapautang pinaagi han mga “development partner” hini. An CARD Inc, pananglitan, kumarawat hin ₱4 kabilyon nga pondo tikang ha ADB hadton 2022 agud dugang pa nga “pahiluagon” an programa ha pautang ha nagkukuri nga parag-uma.

Hadton 2018, masobra $3.5 kabilyon an iginpautang ha microlending han mga bangko, kooperatiba, ngan institusyon para ha 5.7 kamilyon nga nangungutang. Nobenta porsyento han mga parupangutang kababayin-an, diin duha-ha-tulo ha ira aada ha kabaryuhan. Pag-abot han 2022, nabalor na hin $7.3 kabilyon ini nga industriya han usura. Gintatantiya nga dugang pa nga masamwak an microlending ha pagsamwak han mga digital (o pinaagi han internet) nga pamaagi han pagpautang.

Ha katapus-tapusan, nagseserbe nga dugang nga pakuri an microlending nga nagraraysang ha mayoriya nga parag-uma ha pirmihan nga siklo han pagkalugi ngan kakablasan. Natikasamwak ini durot han kawaray hin subsidyo ngan serbisyo han reaksyunaryo nga gubyerno ha agrikultura ngan tinuyo nga pagpapalamon han mga parag-uma ha mga hakog nga usurero ngan imperyalista nga institusyon.