Awan sarday ti nadamsak a panagpalawa dagiti plantasyon a komersyal iti rehimen US-Marcos nga umag-agaw iti daga ken pagbiagan dagiti mannalon, mangmangged-talon ken dagiti katutubo iti nadumaduma a paset ti pagilyan.

Idi Agosto 3, inyanunsyo ti Department of Agriculture (DA) ti panangbukel ti Joint Memorandum Circular a pakaibilangan ti 38 a nailyan nga ahensya ti gubyerno tapno papardasen ti panangapruba kadagiti naawagan nga estratehiko a panagpuonan iti sektor ti agrikultura ken panagkalap. Nakaturong ti DA iti panagpaadu ti maiyeks-eksport a produkto nga addaan nangato a balor kas ti palm oil, saba, pinya, kakaw, kape, kawayan, goma ken dadduma pay, ken panagpalawa kadagiti daga a mabalin a sakupen dagiti korporasyon para kadagiti plantasyon da babaen ti “industry road maps” wenno plano iti panagpadur-as iti produksyon.

Kalpasan a pirmaan ni Marcos ti baro a linteg a mangipalubos iti 99-tawen a panagpaabang ti daga kadagiti gangannaet a korporasyon, sigurado nga umado pay dagiti plantasyon a maitakder iti pagilyan. Ad-adda a maawanan ti seguridad iti taraon ti pagilyan bunga ti agtultuloy a bumasbassit a mailatlatang para iti produksyon ti pagay, nateng ken dadduma pay a taraon, nayon pay iti nasaknap a panagsukat ti usar ti daga para iti real estate ken engrande ken maka-gangannaet nga imprastruktura.

Agresibo a maag-agawan ken mapapaidaman dagiti mannalon ken katutubo ti daga a pagmulaan. Adu kadakwada ket maiyab-abog kadagiti nasulinek a lugar ken mapupwersa a sumrek iti nadumaduma a pagbiagan. Ti dadduma ket agbalbalin a kontraktwal a mangmangged dagiti korporasyon nga agkamkamkam iti daga da. Kabilang dagiti mangmangged ti plantasyon kadagiti umaw-awat ti kababaan a sweldo.

Panaglawa dagiti plantasyon

Ti Pilipinas ti makatlo a kadakkelan a taga-eksport ti saba iti sangalubongan. Kadakkelan kadagitoy ti Dole Philippines nga addaan 20,000 ektarya a plantasyon idiay Davao ken Bukidnon. Addaan plano ti Dole a palawaen ti 12,000 ektarya ti plantasyon daytoy iti sumaruno a panawen. Ti dadduma pay a dadakkel a plantasyon ket iti Tagum Agricultural Development Company idiay Panabo, Davao City, Sumifru Corp., Lapanday Foods Corp. ken Unifrutti Tropical Philippines. Idiay Davao, nga ayan ti mayorya dagiti plantasyon, adda ₱476/aldaw ti kadawyan a sweldo ti mangmangged-talon.

Idi Hulyo, inyanunsyo ti Phividec nga ipaabang daytoy iti Del Monte Phil. Inc. (DMPI) ti 226.4 ektarya a daga iti special economic zone idiay Misamis Oriental, a nakakategorya para iti usar industriyal. Ti daga ket plano a maaramid a plantasyon ti pinya ken papaya. Malaksid pay dito, ti DMPI ket addaan ti plantasyon ti pinya idiay Bukidnon ken Misamis Oriental a naawagan a kadakkelan a plantasyon iti intero a lubong. Iti laksid ti nakadakdakkel a pastrek ti kumpanya, ₱461/aldaw laeng ti sweldo dagiti mangmangged iti plantasyon.

Dumanon iti 1,000 pamilya ti mapatalaw ken 1,000 mannalon ti maawanan ti pagsapulan gapu iti panangitakder ti 6,000 ektarya a plantasyon ti oil palm ti kumpanya ti Consunji ken Hacienda Asia Plantations Inc. idiay Candoni, Negros Occidental. Adda iti ₱488/aldaw ti minimum a sweldo ti mangmangged-talon iti plantasyon. Iti rekord ti estado idi 2022, adda 63,380.85 ektarya ti kabuklan a kalawa ti plantasyon ti oil palm iti pagilyan. Plano ti DA a palawaen pay ti sakupen daytoy agturong ti 117,212 ektarya iti tawen 2033.

Malaksid kadagitoy, nakaituding met a mapalawa dagiti komersyal a plantasyon iti kape ken kakaw idiay SOCCSKSARGEN, Davao ken BARMM kasta met ti mangga idiay Pangasinan, Isabela, Pampanga, Cebu City ken Zamboanga City.

Bilyun-bilyon a dolyar ti iyaw-awid a ganansya dagiti gangannaet a korporasyon nga agtagikwa kadagiti plantasyon iti Pilipinas. Awan ti pakibiang dagitoy iti ituntunda a nakaro a dangran iti aglawlaw dagiti plantasyon. Ti nasaknap ken awan renda a panagaramat kadagiti kemikal a pestisidyo ken ganagan ket mangsabsabidong iti daga ken kadanuman, ken mangituntunda ti nakakaro a sakit kadagiti mangmangged-talon ken kadagiti pamilya da.

Nu napanawanen, dagiti plantasyon ket saanen a mamulaan gapu ti mano a dekada a panagusar ti kemikal a pestisidyo ken ganagan. Dandanunen ti dekada sakbay a balbaliw a mapakinabangan wenno agsubli iti sigud a saranta dagiti daga a naaramid a plantasyon.