Liwat ginlunsar sang mga mangunguma sang tabako sa mga probinsya sang Ilocos ang kampanya agud pasakaon tubtob sa minimum nga ₱128 kada kilo ang presyo ang baklanay sang tabako. Sa subong nalansang sa mas o menos ₱97 kada kilo ang baklanay sang tabako, nga kon kaisa nagasadsad sa ₱50, depende sa klasipikasyon kag kalidad.

Kada duha ka tuig, ginatalana sang “tripartite talks” ukon pag-estoryahanay sang tatlo ka bahin, sa pagdumala sang National Tobacco Administration (NTA), ang presyo sang baklanay sang tabako. Ginapatambong sa sinapol ang mga trader sang tabako, nagamanupaktura, kag mangunguma. Masami nagapangibabaw kag ginapamatian sang NTA ang boses sang mga komersyante kag negosyante sa mga pagsinapol nga ini. Suno sa mga manugtabako, tuman ka athag ang pagkunsabuhay sang NTA kag mga kumpaniya.

Sadtong Oktobre 2023, ginpasakaan lang sang tuman ka gamay nga ₱3.90-₱9.90 kada kilo ang presyo sang baklanay sang tabako para sa 2024-2025. Ginapabugal pa sang NTA nga ang pagsaka sang presyo pinakataas na sa nagligad nga duha ka dekada. Katapusan nga nagsaka sang ₱10 kada kilo ang presyo sang tabako sadtong 2008-2009.

Ginlunsar subong nga Septyembre ang panibag-o nga serye sang konsultasyon ukon Pre-Tripartite Conference para sa italana nga pagsaka sang presyo sang tabako para sa 2026-2027.

Wala ginapamatian,ginasumpo

Sa Ilocos, wala gin-imbitahan kag ginbalibaran sang NTA nga magpakigbahin ang mga mangunguma nga katapo sang Stop Exploitation-KMP agud ipahayag ang ila bahin sa ginhiwat nga sinapol sa Candon City sadtong Septyembre 11. Naglunsar sang piket kag nagpagahod ang Stop Exploitation sa sinapol kag nagpanindugan nga may kinamatarung sila nga makigbahin sa sinapol.

Sa pag-giit, naduso ang lokal nga NTA nga pasudlon ang mga tiglawas sang grupo kag pamatian ang ila panawagan. “Wala sang industriya sang tabako kon wala ang mga mangunguma,” pahayag ni Julie Balangue, tigpamaba sang grupo.

Wala na ginapamatian, lubos pa nga nagaagum sang pagpangsumpo halin sa mga pwersa sang estado ang mga lider-mangunguma nga nag-atubang sa sinapol. Pila ka adlaw pagkatapos sang sinapol, nareport nga ginkadtuan sang mga pulis sa Barangay Maradodon, Cabugao ang balay ni Teresita Taliboguen, lider sang Kalipunan dagiti Mannalon Ken Mangngalap iti Probinsya ti Ilocos Sur.

Wala na-estorya sang mga pulis si Taliboguen, apang suno sa ila, segurado ang ila grupo nga wala sang iban nga tuyo ang mga ini kundi hadlukon, kag pauntaton siya sa iya aktibo nga partisipasyon sa mga aksyon para sa kinamatarung kag kaayuhan sang mga mangunguma sa Ilocos Sur.

Makatarungan nga presyo

Para indi mapierde, kinahanglan sang mga manugtabako nga mabaligya ang ila produkto sa masobra ₱128 kada kilo, malayo sa minimum nga presyo nga ₱81-₱97 subong. Giit sang mga mangunguma sa tabako, makatarungan lang nga pasakaon ang presyo sang tabako tungod nagasaka man ang gasto sa produksyon kag trabaho.

Suno sa pagtuon sang Stop Exploitation, grupo sang mga mangunguma sa Ilocos, nagatalana sang 232 ka adlaw ang mga manugtabako para sa bug-os nga proseso sang pagtanum tubtob pagbaligya sang tabako. Nagagasto sila sang indi magnubo sa ₱91,877 sa produksyon kag nagabayad sang kinaandan nga ₱13,500 para sa arkila sa isa ka ektarya nga duta. Wala pa labot diri ang gasto sa pagkaon sang mga mangunguma kag iban pa nga kalit nga mga balayran.

Magasabat man ang pagsaka sang presyo sa inadlaw nga kinahanglanon sang isa ka lima ka tawo nga pamilya sang mga mangunguma. Sa pagtuon sang grupo, nagakinahanglan ang kada pamilya sang minimum ₱739.75 kada adlaw agud masabat ang mga kinahanglanon.

Subong nga tuig, ginaduso sang mga manugtabako nga ipasaka sa ₱16.96-₱69.98 ang presyo sang mga tabako nga batek, native, Virginia kag Burley. Ginapangayo man nila nga kakason na ang indi rasonable nga sistema sang klasipikasyon nga wala sang iban nga katuyuan kundi baraton ang presyo. Panawagan man nila ang mas maayo nga mga kondisyon sa “contract growing” sang tabako.

Mayoriya sang mga ulumhan sang tabako makita sa Ilocos (66%), sunod sa Cagayan Valley (19%). Nagasandig sa industriya ang 2.1 milyon nga Pilipino lakip ang ginabana-bana nga 430,000 ka mangunguma, mamumugon sa uma kag ila mga pamilya.