Subling gilunsad sa mga mag-uuma sa tabako sa mga prubinsya sa Ilocos ang kampanya aron patas-an ngadto sa minimum nga ₱128 kada kilo ang presyo sa palit sa tabako. Kasamtangang nalansang sa kapinkunkulang ₱97 kada kilo ang palit sa tabako, nga usahay moubos pa ngadto sa ₱50, depende sa klasipikasyon ug kalidad.

Kada duha ka tuig, ginatakda sa “tripartite talks” o panaghisgot sa tulo ka partido, sa pagdumala sa National Tobacco Administration (NTA), ang presyo sa palit sa tabako. Ginapatambong sa tigum ang mga trader sa tabako, nagmanupaktura, ug mag-uuma. Kasagarang ginapaboran ug ginapaminaw sa NTA ang tingog sa mga komersyante ug negosyante sa maong mga tigum. Matud sa mga mag-uuma sa tabako, dayag kaayo dinhi ang kunsabuhay sa NTA ug sa mga kumpanya.

Niadtong Oktubre 2023, gipatas-an lamang og mumhong ₱3.90-₱9.90 kada kilo ang presyo sa palit sa tabako alang sa 2024-2025. Gipanghinambog pa sa NTA nga ang pag-usbaw sa presyo ang pinakataas sa milabayng duha ka dekada. Niadto pang 2008-2009 ulahing misaka ngadto sa ₱10 kada kilo ang presyo sa tabako.

Ginalunsad karong Setyembre ang lain na usab nga serye sa konsultasyon o Pre-Tripartite Conference alang sa itakdang pagsaka sa presyo sa tabako alang sa 2026-2027.

Wala gidungog, ginasumpo

Sa Ilocos, wala giimbitahan ug gipalibaran sa NTA nga mosalmot ang mga mag-uumang myembro sa Stop Exploitation-KMP aron ipadayag ang ilang mulo sa gihimong tigum sa Candon City niadtong Setyembre 11. Naglunsad og piket ug nangmakmak ang Stop Exploitation sa tigum ug mibarog nga aduna silay katungod nga motambong sa kumperensya.

Sa pagpanghingusog, natukmod ang lokal nga NTA nga pasudlon ang mga representante sa grupo ug paminawon ang ilang panawagan. “Walay industriya sa tabako kung wala ang mga mag-uuma,” pamahayag ni Julie Balangue, tigpamaba sa grupo.

Wala na gani ginapaminaw, direkta pang nakasinate og pagpanumpo gikan sa mga pwersa sa estado ang mga lider-mag-uuma nga miatubang sa kumperensya. Pipila ka adlaw human ang tigum, nataho nga giadtuan sa mga pulis sa Barangay Maradodon, Cabugao ang balay ni Teresita Taliboguen, lider sa Kalipunan dagiti Mannalon Ken Mangngalap iti Probinsya ti Ilocos Sur.

Wala nakaestorya sa mga pulis si Taliboguen apan sigurado ang ilang grupo nga kini walay laing katuyuan kundili hadlukon ug paundangon siya sa iyang aktibong partisipasyon sa mga protesta alang sa katungod ug kaayuhan sa mga mag-uuma sa Ilocos Sur.

Makatarunganong presyo

Aron dili malugi, gikinahanglan sa mga mag-uuma sa tabako nga mabaligya ang ilang produkto sa kapin ₱128 kada kilo, layo sa minimum nga presyong ₱81-₱97 sa kasamtangan. Duso sa mga mag-uuma sa tabako, makatarunganon lamang nga patas-an ang presyo sa tabako tungod kay nagamahal usab ang gasto sa produksyon ug pangsuhol.

Matud sa pagtuon sa Stop Exploitation, grupo sa mga mag-uuma sa Ilocos, nagagahin og 232 adlaw ang mga mag-uuma sa tabako alang sa kinatibuk-ang proseso sa pagtanum hangtud pagbaligya sa tabako. Dili moubos sa ₱91,877 sa produksyon ug nagabayad og sagad ₱13,500 para sa abang sa usa ka ektaryang yuta ang ilang magasto. Wala pay labot dinhi ang gasto sa pagkaon sa mga trabahante ug uban pang kalit nga balayrunon.

Tubag usab ang pagsaka sa presyo sa inadlawang panginahanglan sa usa ka pamilyang mag-uuma nga may lima ka myembro. Sa pagtuon sa grupo, nanginahanglan ang kada pamilya og minimum nga ₱739.75 kada adlaw aron makasugakod.

Karong tuiga, ginaduso sa mga mag-uuma sa tabako nga patas-an og ₱16.96-₱69.98 ang presyo sa mga tabakong batek, native, Virginia ug Burley. Ila usab nga gipangayo nga tangtangon na ang dili makatarunganong sistema sa klasipikasyon nga walay laing tinguha kundili paliton kini sa labing baratong presyo. Panawagan usab nila ang mas maayong mga kundisyon sa “contract growing” sa tabako.

Mayorya sa mga umahan sa tabako makaglagan sa Ilocos (66%), sunod sa Cagayan Valley (19%). Nakasandig sa industriya ang 2.1 milyong Pilipino lakip ang gibanabanang 430,000 mag-uuma, mamumuong-panguma ug ilang mga pamilya.