Nairussuat manen dagiti mannalon ti tabako iti probinsya ti Ilocos ti kampanya para iti pannakaingato iti mimum a ₱128 kada kilo ti presyo a panaggatang ti tabako. Iti agdama ket nailansa iti sumurok kumurang a ₱97 kada kilo ti panaggatang ti tabako, a nu maminsan ket bimmaba iti ₱50 depende iti klasipikasyon ken kalidad.

Tunggal dua a tawen, ikedkeddeng babaen iti “tripartite talks” wenno miting ti tallo a partido nga idadauluan ti National Tobacco Administration (NTA), ti presyo ti tabako. Dumar ay iti miting dagitii aglaklako iti tabako, agmanmanupaktura, ken mannalon.

Kadawyan a ti mangabak ken dengdenggen ti NTA ket boses dagiti komersyante ken negosyante kadagiti miting. Segun kadagiti agtatabako, nalatak ti sabwatan ti NTA ken dagiti kumpanya.

Idi Oktubre 2023, naingato laeng iti sangkabassit a ₱3.90-₱9.90 kada kilo ti presyo ti tagilako a tabako para ti 2024-2025. Ipampannakkel pay ti NTA a iti panagngato ti presyo ti kangatuan iti napalabas a dua a dekada. Naudi a naingato ti ₱10 kada kilo iti presyo ti tabako idi 2008-2009.

Inrussuat ita a Setyembre ti panangrugi ti baro a seye ti konsultasyon ti pre-Tripartite Conference para iti panangikeddeng ti panangingato ti presyo ti tabako para iti 2027-2027.

Saan a dengdenggen, laplappedan

Iti Ilocos, saan nga inimbitaran ken pinagkedkedan ti NTA a lumaok dagiti mannalon a myembro ti Stop Exploitation-KMP tapno ipaduyakyak dagiti biang da iti inyangay a miting iti Candon City idi Setyembre 11. Nagirussuat ti piket ken nangalampag ti Stop Exploitation iti miting ken inpaganetget nga addaan da ti karbengan a lumaok iti miting.

Iti panangirupir da, naiduron ti lokal nga NTA a paserreken ti mangibagbagi ti grupo ken denggen dagiti kiddaw da. “Awan industriya ti tabako no awan dagiti mannalon,” paduyakyak ni Julie Balanhue, tagapagsarita ti grupo.

Saan da pay a dinenggeg, napalalo pay a nakapasar ti pannakaidadanes manipud kadagiti pwersa ti estado dagiti lider-mannalon a simmango iti miting. Mano nga aldaw kalpasan ti miting, naireport a napan dagiti pulis iti Barangay Maradona, Cabugao iti balay ni Teresita Talibuguen, lider ti gimong dagiti mannalon ken mangngalap iti probinsiya ti Ilocos Sur.

Saan a nakasarita dagiti pulis ni Talibuguen, ngem sigurado kunada nga awan ti sabali a panggep dagitoy no di ti mangbutbuteng, ken pasardengen ti aktibo a partisipasyon na kadagiti panagtignay tapno ilaban ti karbengan ken pagsayaatan dagiti mannalon iti Ilocos Sur.

Nainkalintegan a Presyo

Tapno saan a malugi, ket kasapulan nga mailako dagiti produkto dagiti agtatabako iti nasurok a ₱128 kada kilo, adayo iti minimum a presyo ₱81-₱97 iti agdama. Petteng dagiti mannalon iti tabako, nainkalintegan laeng nga ingato ti presyo ti tabako gapu ta ngumatngato met ti gastos ti produksyon ken panagubra.

Segun ti panagadal ti Stop Exploitation, grupo dagiti mannalon iti Ilocos, kasapulan ti 232 aldaw dagiti agtatabako para iti kabuklan a proseso manipud panagmula agingga ti panaglalako ti tabako. Saan a bumaba ti ₱91,877 ti gastos ti produksyon ken kadawyan nga agbaybayad ti ₱13,500 iti abang ti daga para iti maysa nga ektarya. Malaksid pay iti gastos ti makan dagiti trabahador ken dadduma pay a mabayadan.

Kagiddan met ti panagngato ti presyo dagiti kasapulan ti lima-katao a pamilya dagiti mannalon. Ti panagadal ti grupo, ti kada pamilya ket agkasapulan ti ₱739.75 kada aldaw para masupusupan kadagiti kasapulan.

Ita a tawen, idurduron dagiti agtatabako nga ingato ti ₱16.96-₱69.98 a presyo dagiti batek a tabako, native, Virginia ken Burley. Kidkiddwen da met nga ikkaten dagiti saan a nainkalintegan a sistema ti klasipikasyon nga awan ti sabali a panggep no di a baraten ti presyo. Kidkiddawen da ti nasaysayaat a kondisyon iti “contract growing” ti tabako.

Kadduan dagiti pagmulmulaan ti tabako ket masarakan iti Ilocos (66%), sumaruno iti Cagayan Valley (19%). Nakadepende iti industriya ti 2.1 milyon a Pilipino maibilang ti agarup 430,000 a mannalon, mangmangged talon ken dagiti pamilya da.