Utro nga iginlansar han mga parag-uma han tabako ha mga prubinsya han Ilocos an kampanya agud pahitas-on ngadto ha minimum nga ₱128 kada kilo an presyo han pamalit han tabako. Nakaraysang yana ha sumobra-kumulang ₱97 kada kilo an balyuay han tabako, nga usahay nadarusdos ha ₱50, depende ha klasipikasyon ngan kalidad.

Kada duha katuig, igintatalaan han “tripartite talks” o pag-erestorya han tulo nga gapil, ha pagdumara han National Tobacco Administration (NTA), an presyo han pamalit han tabako. Ginpatambong ha miting an mga trader han tabako, nagmamanupaktura, ngan parag-uma. Kasagaran nalandaw ngan ginpapamatian han NTA an tingog han mga komersyante ngan negosyante hini nga mga miting. Sigon ha mga magtatabako, lutaw gud dinhi an konsabuhay han NTA ngan mga kompaniya.

Hadton Oktubre 2023, iginhitaas la ha guti kaupay nga ₱3.90-₱9.90 kada kilo an presyo han pamalit han tabako para ha 2024-2025. Iginrakudako pa han NTA nga an paghitaas ha presyo an pinakahitaas na ha nakataliwan nga duha kadekada. Urhi nga hinitaas hin ₱10 kada kilo an presyo han tabako hadton 2008-2009.

Iginlalansar yana nga Septyembre an panibag-o nga serye han konsultasyon o Pre-Tripartite Conference para ha igtatalaan nga paghitaas han presyo han tabako para ha 2026-2027.

Diri ginpapamatian, ginpupuypoy

Ha Ilocos, waray patambungon ngan ginriwahan han NTA nga magpartisipar an mga parag-uma nga membro han Stop Exploitation-KMP agud ipahayag an ira gapil ha ginhimo nga miting ha Candon City hadton Septyembre 11. Naglansar han piket ngan nagprotesta an Stop Exploitation ha miting ngan nanindugan nga mayda hira katungod nga magpartisipar ha miting.

Ha pag-iinsister, naiduso an lokal nga NTA nga pasudlon an mga tinaglawas han grupo ngan pamatian an ira panawagan. “Waray industriya han tabako kun wara an mga parag-uma,” pahayag ni Julie Balangue, tagapagyakan han grupo.

Waray na ngani pamatian, butaray pa nga nahiagum han panmuypoy tikang ha mga pwersa han estado an mga lider-parag-uma nga inatubang ha miting. Pira kaadlaw kahuman han miting, nahireport nga ginkadto han mga pulis ha Barangay Maradodon, Cabugao an balay ni Teresita Taliboguen, lider han Kalipunan dagiti Mannalon Ken Mangngalap iti Probinsya ti Ilocos Sur.

Waray makaestorya han mga pulis hi Taluboguen, kundi sering nira, segurado an ira grupo nga waray ini iba nga tuyo kundi tarhugon, ngan paundangon hiya ha iya aktibo nga partisipasyon ha mga paggios para ha katungod ngan kaupayan han mga parag-uma ha Ilocos Sur.

Makatadungan nga presyo

Agud diri malugi, ginkikinahanglan han mga magtatabako nga mahibaligya an ira produkto ha masobra ₱128 kada kilo, hirayo ha minimum nga presyo nga ₱81-₱97 ha presente. Pag-insister han mga parag-uma ha tabako, makatadungan la nga pahitas-on an presyo han tabako tungod kay nahitaas gihap an gastos ha produksyon ngan trabaho.

Sigon ha pag-aram han Stop Exploitation, grupo han mga parag-uma ha Ilocos, nag-aalutaga han 232 kaadlaw an mga magtatabako para ha kabug-usan nga proseso han pagtatanum tubtub pagbaligya han tabako. Nagastos hira hin diri mamenos ha ₱91,877 ha produksyon ngan nagbabayad han kasagaran ₱13,500 para ha plete ha usa kaektarya nga tuna. Labot pa hini an gastos ha pagkaon han mga trabahador ngan iba pa nga tigdaay nga baraydan.

Magbabaton liwat an paghitaas han presyo ha matag-adlaw nga panginahanglan han usa nga lima-katawo nga pamilya han mga parag-uma. Ha pag-aram han grupo, nanginginahanglan an kada pamilya han minimum ₱739.75 kada adlaw para batunon an mga panginahanglan.

Yana nga tuig, iginduduso han mga trabahador nga pahitas-on han ₱16.96-₱69.98 an presyo han mga tabako nga batek, native, Virginia ngan Burley. Ginhahangyo liwat nira nga tanggalon na an diri makatadungan nga sistema han klasipikasyon nga waray iba nga katuyuanan kundi pahimub-on hin duro an presyo. Panawagan liwat nira an mas maupay nga mga kondisyon ha “contract growing” han tabako.

Kadam-an han mga umhanan han tabako matatad-an ha Ilocos (66%), sunod ha Cagayan Valley (15). Nakasarig ha industriya an 2.1 kamilyon nga Pilipino kaupod an gintatantiya nga 430,000 nga parag-uma, trabahador ha uma ngan ira mga pamilya.