Sa halos usa ka dekada sa mini nga programang modernisasyon sa transportasyon, labaw nga migrabe ang kahimtang sa mga drayber ug komyuter sa nasud. Ilalum sa Public Transport Modernization Program (PTMP), kanhing Public Utility Vehicle Modernization Program o “jeepney phaseout,” kapin 180,000 dyip ang gitangtang sa kalsada ug kapinkun-kulang 500,000 ka drayber ug opereytor ang nawad-an og panginabuhian. Milyun-milyong komyuter ang naperwisyo ug nag-antus sa mas taas nga pamasahe ug kakulang sa masakyan.

Atubangan niini, sunud-sunod nga naghimo ang grupong Piston og mass filing o dungan-dungan nga pagsumite og mga dokumento sa LTFRB aron ibalik ang indibidwal nga prangkisa sa mga tradisyunal nga dyip. Gigamit nila ang paghatag sa ahensya sa individual provisional authority (IPA) o temporaryong prangkisa nga unang giabli niadtong 2021 aron agapan ang kakulang sa mga pangpublikong sakyanan sa daghang ruta. Bisan probisyunal, ginaila kini sa Piston nga dakung lakang ngadto sa pagbalik sa 5-ka-tuig nga indibidwal nga prangkisa. Dungan niini, nanawagan ang Piston para sa “mass withdrawal” o paghawa sa mga drayber ug opereytor sa mga konsolidadong prangkisa.

Mibarog ang grupo nga ang konsolidasyon sa prangkisa “monopolyo, pag-ilog ug pagguba” sa panginabuhian sa mga indibidwal nga drayber ug opereytor. Pamatuod dinhi ang dinaghang pagsirado sa mga kooperatiba tungod sa pagkalubong sa utang ug sayo nga pagkaguba sa mga “modernong sakyanan.”

Sa Albay, gipaambit sa Condor-Piston ang sistema sa korapsyon kung asa mikita og ₱100,000-₱200,000 nga komisyon ang mga lider sa mga mini nga kooperatiba sa matag gipalit nga “modernong” sakyanan. Ang lider ang nangutang sa bangko, apan ang mga myembro sa “kooperatiba” ang nagabayad dinhi. Gitugutan sa rehimeng Marcos ug mga ahensya niini ang ingon niining sistema.

Sa Baguio City, lubong sa utang ang mga drayber nga gipugos sa pagpalit og mga imported nga sakyanan sa kantidad nga ₱3.3 milyon kada usa, ug ginahulugan og ₱33,000 kada bulan. Matud sa Piston-Metro Baguio, sentensyang kamatayon kini sa panginabuhian sa gagmayng opereytor, ug pagpabor sa langyawng mga suplayer ug dagkung korporasyon. Tungod sa taas nga balayrunon, posibleng mosaka ang pamasahe og hangtud ₱50 kada byahe.

Nasudnong pakigbisog

Sa National Capital Region, Cordillera, Panay ug Bicol, daghan nang drayber ug opereytor ang naghimo ug andam nga maghimo og mass filing aron mokuha og probisyunal nga indibidwal nga awtoridad ug rehistro.

Sa Metro Baguio, hiniusang mibarog ang mga drayber ug opereytor aron ibutyag ang korapsyon sa mga kooperatiba, korporasyon ug kahugpungan. Gibutyag nila ang mga anomalya dinhi sama sa kawalay tinuod nag eleksyon sa mga lider, sobra-sobrang butaw sa pagpamyembro ug uban pang bayrunon, grabeng kontrol sa anaa sa liderato, ug kawalay dibidendo o patas nga bahinay sa kita. Nagtunhay usab ang kawalay transparency ug ang maanomalyang paggunit sa kwarta nga nagresulta sa pagpangutang ug pag-antus sa mga drayber ug opereytor.

Sa Iloilo ug Guimaras, dungan-dungan nga nagsumite og mga dokumento alang sa temporaryong prangkisa ang mga drayber niadtong Pebrero 12. Panawagan usab nila ang pagbasura sa dili demokratiko, pro-negosyo, ug magun-ubong Local Public Transport Route Plan ng Iloilo City ug Provincial Public Transport Route Plan sa Iloilo Province. Ayha niini, nagtapok ang kapin 30 ka organisasyon, konsolidado ug dili konsolidado, ilalum sa No To PUV Phaseout Coaliton Iloilo ug Guimaras niadtong Enero 31. Usa ka protesta usab ang gihimo sa mga konsyumer ug pasahero sa Iloilo City niadtong Pebrero 16 tungod sa kakulang sa masakyan.

Sa Albay ug Sorsogon, nagtapok ang mga myembro sa Condor-Piston Bicol niadtong Pebrero 8 aron itakda ang mass filing sa mga drayber ug opereytor gikan sa lain-laing distrito sa Albay. Misalmot usab ang mga drayber gikan sa Sorsogon nga nagpaambit sa dugang nilang problema kalabot sa maanomalyang Local Public Transport Route Plan. Matud nila, wala giabli sa konsultasyon ang bag-ong mga ruta ug puno sa korapsyon ang proseso.

Pagpatin-aw sa Piston, ang pagkigbisog nila para sa probisyunal nga awtoridad ug rehistro nakabase sa pakigbisog aron ibalik ang katungod sa indibidwal nga prangkisa. Ang pagparehistro sa mga indibidwal nga drayber ug opereytor pagduso sa ilang katungod sa panginabuhian ug disenteng trabaho ngadto sa estado.