Iti dandani maysa a dekada ti ubbaw a programa a modernisasyon iti transportasyon, ad-adda a kimmaro ti kasasaad dagiti drayber ken komyuter iti pagilyan. Iti sidong ti Public Transport Modernization Program (PTMP), dati a Public Utility Vehicle Modernization Program wenno “jeepney phaseout,” nasurok 180,000 a dyip ti naikkat iti kalsada ken nasurok-kumurang 500,000 tsuper ken opereytor ti naawanan ti pagbiagan. Minilyon a komyuter ti naperwisyo ken nagsagaba iti nangatngato a plete ken kinakurang ti maluganan.

Iti sango daytoy, agsasaruno a nagiyaramid ti grupo a Piston ti mass filing wenno aggigiddan a panagisumite kadagiti dokumento iti LTFRB tapno isubli ti indibidwal a prangkisa dagiti tradisyunal a dyip. Inaramat da ti panangited ti ahensya ti individual provisional authority (IPA) wenno temporaryo a prangkisa nga immuna a nailukat idi 2021 tapno sakbayan ti kinakurang dagiti pangpubliko a lugan iti adu a ruta. Numan pay probisyunal, ibilbilang ti Piston daytoy a dakkel nga addang agturong iti panangisubli ti 5-tawen nga indibidwal a prangkisa. Kagiddan daytoy, immawag ti Piston para iti “mass withdrawal” wenno panagikkat dagiti drayber ken opereytor manipud kadagiti konsolidado a prangkisa.

Timmakder ti grupo a ti konsolidasyon ti prangkisa ket “monopolyo, panangagaw ken panangdadael” iti pagbiagan dagiti indibidwal a tsuper ken opereytor. Pammaneknek ditoy ti panagserra ti adu a koopertiba gapu iti pannakailumlom da iti utang ken napardas a pannakadadael dagiti “moderno” a lugan.

Idiay Albay, inbingay ti Condor-Piston ti sistema ti korapsyon nu sadinno nga makaal-ala ti ₱100,000-₱200,000 a komisyon dagiti pangulo dagiti peke a kooperatiba iti tunggal nagatang a “moderno” a lugan. Ti pangulo ti nagutang iti bangko, ngem dagiti kameng ti “kooperatiba” ti agbaybayad ditoy. Palpalubosan ti rehimen Marcos ken dagiti ahensya daytoy ti kastoy a sistema.

Idiay Baguio City, nailumlom iti utang dagiti tsuper a nangpilit a gumatang kadagiti imported a lugan iti balor a ₱3.3 milyon tunggal maysa ken matentennagan ti ₱33,000 kada bulan. Segun iti Piston-Metro Baguio, sentensya a patay daytoy iti pagbiagan ti babassit nga opereytor ken panangpabor kadagiti gangannaet a suplayer ken dadakkel a korporasyon. Gapu iti nangato a babayadan, posible a ngumato ti plete iti agingga ₱50 kada byahe.

Nailyan a laban

Idiay National Capital Region, Cordillera, Panay ken Bicol, adun a tsuper ken opereytor ti nagiyaramid ken nakasagana nga agiyaramid ti mass filing tapno mangala ti probisyunal nga indibidwal nga awtoridad ken rehistro.

Idiay Metro Baguio, sangsangkamaysa a timmakder dagiti tsuper ken opereytor tapno ibunannag ti korapsyon kadagiti kooperatiba, korporasyon ken timpuyog. Inbunannag da dagiti kunniber kadagitoy kas ti kinaawan ti pudno nga eleksyon dagiti pangulo, nalabes a butaw iti panagkameng ken dadduma pay a babayadan, nalabes a kontrol dagiti mangidadaulo ken kinaawan ti dibidendo wenno usto a panagbibingay iti pastrek. Adda met dita ti kinaawan ti transparency ken ti naanomalya a panagiggem ti kwarta nga agresresulta iti panagutang ken panagrigat dagiti tsuper ken opereytor.

Idiay Iloilo ken Guimaras, aggigiddan a nangidatag dagiti tsuper kadagiti dokumento para iti temporaryo a prangkisa dagiti tsuper idi Pebrero 12. Iyaw-awag da met ti panangibasura iti saan a demokratiko, maka-negosyo ken managdadael a Local Public Transport Route Plan ti Iloilo City ken Provincial Public Transport Route Plan ti Iloilo Province. Sakbay daytoy, nagtipon ti nasurok 30 timpuyog, agpapada a konsolidado ken saan a konsolidado, iti sidong ti No To PUV Phaseout Coalition Iloilo ken Guimaras idi Enero 31. Maysa met a protesta ti insayangkat dagiti konsyumer ken pasahero idiay Iloilo City idi Pebrero 16 gapu iti kinakurang ti maluganan.

Idiay Albay ken Sorsogon, nagtipon dagiti kameng ti Condor-Piston Bicol idi Pebrero 8 tapno ituding ti mass filing dagiti drayber ken opereytor manipud iti nadumaduma a distrito ti Albay. Dimmar-ay met dagiti tsuper manipud iti Sorsogon a nangibingay ti nayon a parikut da kanaig iti naanomalya a Local Public Transport Route Plan. Kunada, saan a nailukat iti konsultasyon dagiti baro a ruta ken natatek ti korapsyon ti proseso.

Palawag ti Piston, ti panangiduron da iti laban para iti probisyunal nga awtoridad ken rehistro ket nakabasar iti laban tapno isubli ti karbengan iti indibidwal a prangkisa. Ti panagparehistro dagiti indibidwal a tsuper ken opereytor ket panangirupir iti estado iti karbengan da iti pagbiagan ken disente a panagbiag.