Militante a linagip ti rinibo a babbai iti pagilyan ken iti ballasiw-taaw ti Sangalubongan nga Aldaw ti Babbai nga anakling-et idi Marso 8. Awit ti panawagan a panangibasura iti 12% value added tax (VAT), panagpasungbat iti amin a karaman iti korapsyon ken panangpasardeng iti imperyalista a gera idiay Middle East, nagisayangkat ti programa ti Gabriela ken dadduma pay a progresibo a grupo iti Liwasang Bonifacio idiay Manila.

Manipud Liwasan, nagmartsa dagiti babbai agturong iti embahada ti US tapno kundenaren ti imperyalista nga agresyon ken panagsamsam a nalablabes a mangparparigat iti minilyon a babbai iti nadumaduma a paset ti lubong. Idi nakadanon da idiay Kalaw Avenue, hinarang isuda dagiti pulis ken sinaktan dagitoy ti sumagmamano a lider da. Ditoy da a nagpuor ti effigy da Trump, Netanyahu ken Marcos Jr.

12% VAT ken excise tax, ibasura

Segun iti Gabriela, dakkel a gin-awa iti umili nu maikkat ti VAT ken excise tax iti langis, taraon ken napapateg a serbisyo. Nu maikkat ti VAT kadagiti kangrunaan a gagatangen kas ti LPG, ₱4.86 kada kilo ti maikissay iti presyo; iti kuryente (Meralco, para iti bulan ti Marso kalpasan nga ipatungpal ti panagngato ti singir), ₱300 ti maikissay iti ₱2,800 kada bulan a babayadan para iti 200 kilowatt-hour a konsumo bayat nga ₱120 ti maikissay para iti ₱1,000 a balor ti delata, nudels, gatas wenno dagiti taraon a naiproseso ken usar iti balay. Nababbaba pay daytoy nu maikkat ti excise tax iti produkto a petrolyo ken iti nasasam-it a taraon ken mainom.

Nayon ditoy, dakkel nga insulto para iti tunggal Pilipino nga agbaybayad ti VAT iti tunggal gatangen a lata ti sardinas, pakete ti nudels wenno litro ti mantika a binilyon a piso a pondo ti mapmapan iti pangbayad ti utang, badyet para iti pasismo ti militar ken pulis, dagiti palpak ken ghost a proyekto nga imprastruktura ken para iti kikbak ken kurakot dagiti burukrata-kapitalista.

Ti VAT ket buwis a maipatpataw iti nayon a gatad iti tunggal tukad ti panagproseso ti maysa a produkto wenno serbisyo ken distribusyon dagitoy. Maawagan met daytoy a buwis para iti konsumo. Kaspangarigan, ti delata a sardinas ket adda nakatuon a VAT iti tunggal tukad ti produksyon—manipud iti panagproseso ti kamatis agingga iti panangikabil iti lata. Iti kastoy a sistema, nalaka para iti estado a kolektaren ti buwis gapu ta amin a nakatuon a buwis ket makubkubra iti konsyumer.

Numanpay dagiti produkto nga agrikultural kas ti bagas, prutas, nateng ken ikan ket awan ti nakapataw a buwis, adda ti nairagpin a VAT iti produksyon dagitoy.Kasapulan nga agaramat ti mannalon ken mangngalap ti pestisidyo, abono, feeds, banniit ken langis nga agpapada nga addaan VAT. Dakkel a porsyento met ti VAT iti transportasyon ti ani ken makalap.

Segun iti panagsukisok ti Ibon Foundation, kadakkelan a pagtataudan ti rebenyu ti gubyerno ket manipud iti buwis iti konsumo (34.4% idi 2024). Kabayatanna, adda iti 21.2% laeng ti maur-urnong a buwis manipud iti dadakkel a kumpanya ken babaknang nga indibidwal.

Kalbaryo dagiti ina

Gapu iti dandani aggigiddan a panagngato dagiti gagatangen ken serbisyo, minilyon a babbai ti problemado nu kasano a paganayen ti sweldo ken sapul.

Daytoy ti pagparikutan ni Belinda, aglaklako ken mangngilot. Kadakkelan a sapul nan ti ₱2,000 ti linawas. Pagan-anayen na daytoy iti gastos ti pamilya na ken dagiti masakit a nagannak na. Nayon pay ti iyaw-awat na iti anak na, nga uray naasawaanen ket agkasapulan latta iti tulong iti pagbiagan. Gapu iti nangina a gagatangen, nagkissayen isuna ti kankanen. Agar-aramat isuna ti solar para iti kuryente ken iti bubon isuna nga agsaksakdo ti danum. Inibbatan na pay ti arapaap a mabisita ti masakit a nagannak na gapu iti nasurok ₱1,000 a nayon a plete iti barko tatta a bulan.

“Uray kasano ti bannog ko, awan ti maurnong ko. Narigat… Kasapulan nga adda ti aramiden ti gubyerno tapno bumaba ti presyo dagiti gagatangen ken pababaen ti presyo ti langis,” rakurak ni Belinda.

Uray nanamnam-ay bassit, agparparikut met laeng ni Jessa, ina nga addaan tallo nga anak, iti agkakangato a presyo ti gagatangen. Iti agdama, makaanay pay ti sweldo ti asawa na nga inhinyero para iti inaldaw a gastusen ken gastos iti edukasyon.

“Uray met adda ti trabaho, dumanon latta ti panawen nga umaray kamin gapu iti kinanginan ti presyo ti amin nga adda iti aglawlaw… isu a kasapulan nga ikkatenen ti excise tax ken ti VAT tapno masolusyonan ti krisis! Saanen a makatao dagitoy,” awag ni Jessa.