Iti panangidaulo ti Piston (Pagkakaisa ng mga Samahan ng Tsuper at Operator Nationwide, kadwa da dagiti estudyante, mangmangged, nakurapay ken dadduma pay a sektor, insayangkat dagiti drayber ken opereytor ti dyip ti 2-aldaw a welga ti transportasyon ken protesta ti umili idi Marso 19 ken 20. Awag da iti welga-protesta ti madagdagus a rolbak iti presyo dagiti produkto a petrolyo agturong ti ₱55/litro ken panaggibus ti gera nga agresyon ti US idiay Iran.

Awag da met ti panagngato ti sweldo iti makabiag a tukad, panangikkat ti buwis iti petrolyo ken dadduma pay a gagatangen ken panangibasura iti Oil Deregulation Law.

Maysa nga aldaw sakbay daytoy, insayangkat dagiti grupo ti kabataan iti University of the Philippines-Diliman ken Polytechnic University of the Philippines-Sta. Mesa dagiti tignay-protesta kas suporta iti awag a welga. Idi Marso 16, nagturong met dagiti grupo a makakalikasan ken dadduma pay nga upisina ti Petron Corporation nga adda iti uneg ti compound ti akinbagi ditoy a San Miguel Corporation idiay Pasig City. Binatikos da ti kinabukatot ti Petron iti ganansya, ken binarsak da ti pitak ken pininturan da dagiti ti dadakkel a tarpolin a nakasab-it iti alad ti compound.

Bagsak a pagbiagan

Kagiddan ti madagdagus a rolbak iti presyo ti petrolyo, iyaw-awag ti grupo a Piston ti nainkalintegan a nayon a plete nga agingga ₱5. Dakkel nga insulto kadakwada ti ₱1 nayon a plete nga inyanunsyo ti Land Transportation Franchising and Regulatory Board (LTFRB) idi Marso 17. Bassit la ngaruden, inbabawi pay daytoy ni Ferdinand Marcos Jr iti sumaruno nga aldaw.

Umunan nga inted ti LTFRB ti nayon a plete para kadagiti pangprubinsya a bus a ₱1 iti umuna nga uppat a kilometro, depende iti klase ti bus. Nagreklamo met ditoy dagiti agtagikwa ti bus nga umuna a nagkiddaw ti ₱20 a nayon a basaran a plete.

Maudi a nagmandar ti gubyerno iti temporaryo a ₱1 a nayon a plete para kadagiti dyip idi 2023. Manipud idi, triple ti ngimmatwanen ti presyo ti petrolyo. Daytoy Marso laeng, dua a “jumbo” a panagngato iti presyo ti inpatungpalen dagiti kumpanya ti langis. Dumandanon iti ₱20–₱40+/litro iti nainayon iti presyo ti gasolina; ₱40–₱60+/litro iti presyo ti diesel ken ₱32–₱38.50/litro ti kerosin. Idi Marso 19, dimmanunen iti ₱80-₱96/litro ti gasolina kadagiti gasolinaan; ₱95-₱114/litro ti diesel; ken ₱85-₱134.89/litro ti kerosin.

Segun iti Piston, iti panagsagpat ti presyo ti diesel iti ₱120 kada litro, malugi dagiti drayber ti ₱3,600 kada aldaw iti konsumo a 30 litro para iti maysa nga aldaw a panagpasada. Adu kadakwada ti mapwersa nga agsardeng nga agbyahe gapu ditoy.

Bukatot iti ganansya

Idi 2025, binilyon a piso ti ak-akupen dagiti lokal a kumpanya iti sobra a panagpresyo dagitoy kadagiti produkto a petrolyo.

Segun iti datos ti International Monetary Fund ken Department of Energy, ti presyo ti krudo a langis ti Dubai ket bimmagsak manipud $81.80 tunggal bariles idi Enero 2025 agturong $61.83 wenno 24% idi Disyembre 2025. Iti laksid daytoy, awan ti panagbalbaliw iti presyo ti diesel iti NCR: ₱57.79 idi Enero ken ₱57.76 idi Disyembre 2025.

Bin-ig nga inuulbod ti madakdakamat a ti lokal a presyo dagiti produkto a petrolyo ket “repleksyon” laeng iti presyo ti krudo a langis iti sangalubongan a pagtagilakwan. Bayat a napaspas dagiti kumpanya ti langis iti panangipasa kadagiti konsyumer iti uray bassit a panagngato ti presyo ti krudo a langis iti sangalubongan a merkado, nakabunbuntog met ti panagsubbot nu bumaba daytoy.

Iti napalabas a 17-18 aldaw kaspangarigan, ngimmato ti presyo ti krudo a langis iti sangalubongan a pagtagilakwan iti sumurok-kumurang 40-50% (manipud $70 agturong $102). Dakdakkel ti ngimmatwan dagiti presyo iti Pilipinas, nangruna iti diesel, a ngimmato iti 50%-100% iti kapada a panawen. Kangatwan daytoy iti intero a Southeast Asia gapu iti kinaawan ti regulasyon iti sektor gubway ti Oil Deregulation Law.

Daytoy a kinabukatot ti makagapu nu apay a dagiti kumpanya iti langis ket kabilang kadagiti kadakkelan nga agak-akup ti ganansya. Inpannakkel ti Petron ti “istorikal” nga 84% a panagdakkel ti neto a pastrek daytoy, manipud ₱8.5 bilyon idi 2024 agturong ₱15.6 bilyon idi 2025. Ngimmato met ti 33% ti neto a pastrek ti Shell Philippines iti umuna a siyam a bulan ti 2025.

Padagsen a buwis

Sakbay ti gera nga agresyon ti US idiay Iran, saan a bumaba iti ₱15 ti nakatuon a buwis iti kada litro ti diesel (₱6 kas excise tax ken ₱9 kas value-added tax wenno VAT) ken ₱17 iti gasolina. Iruprupir ti Piston ken Bayan, a rumbeng nga ikkaten saan laeng nga ti excise tax, nu di ket nangnangruna pay ti VAT a ngumatngato bayat a dumakdakkel ti base a presyo.

Nu maikkat dagiti nasao a buwis, umuna ti VAT, maibaba ti presyo dagiti produkto a petrolyo iti ₱15-₱22/litro. Dakkel a gin-awa daytoy saan laeng kadakwada nga agus-usar ti pangpubliko a transportasyon, nu di ket uray kadagiti mangngalap ken mannalon nga agar-aramat ti diesel iti produksyon.

Pangtapal a solusyon

Adayo a saan a makaanay ti ipanpannakel ti rehimen Marcos nga ayuda manipud iti Assistance to Individuals in Crisis Situations (AICS) ti DSWD. Saan a makaanay ti ₱5,000 “one-time cash payout” wenno maysa a bagsakan nga ayuda para kadagiti drayber ti dyip, traysikel, taksi ken TNVS a kunada ket agpaut laeng iti tallo nga aldaw. Bassit pay laeng ti naikkan, ken inton Abril pay laeng ti distribusyon ditoy iti nailyan a saklaw. Adu metten ti nagreklamo nga awan da iti listaan ti makaala ti ayuda.

Kas ti AICS, maysa a bagsakan met laeng ti fuel subsidy ti DoTR ken LTFRB a nakalatang iti nasurok-kumurang 400,000 drayber ti pangpubliko a lugan iti intero a pagilyan. Adda iti ₱5,000 met laeng ti ited daytoy kadagiti drayber ti tradisyunal a dyip ken traysikel, bayat a ₱10,000 ti maited kadagiti “moderno a dyip.”