Militante nga ginsalin-urog han yukut-yukot nga kababayin-an ha nasud ngan ha langyaw nga labnasan an Pankalibutan nga Adlaw han Kababayin-an nga Anakbalhas hadton Marso 8. Dara an panawagan nga pagbasura ha 12% value-added tax (VAT), pagpapabaton ha ngatanan nga dabi ha korapsyon ngan pagpapaundang ha imperyalista nga gerra ha Middle East, naglansar hin programa an Gabriela ngan iba pa nga mga progresibo nga grupo ha Liwasang Bonifacio ha Manila.

Tikang Liwasan, nagmartsa an mga kababayin-an ngadto ha embahada han US agud kundenaron an imperyalista nga agresyon ngan pandambong nga sobra nga nagpapakuri ha milyun-milyon nga kababayin-an ha magkalain-lain nga dapit han kalibutan. Pag-abot ha Kalaw Avenue, gin-ulang hira han mga pulis ngan ginpasul-an an pira ha ira mga lider. Dinhi na hira naghimo han programa ngan nagsunog hin effigy nira Trump, Netanyahu ngan Marcos Jr.

12% VAT ngan excise tax, ibasura

Sigon ha Gabriela, dako nga bulig para ha katawhan kun matanggal an VAT ngan excise tax ha lana, pagkaon ngan mga importante nga serbisyo. Kun gintanggal an VAT ha mga prinsipal nga papliton sugad han LPG, ₱4.86 kada kilo an maiiban ha presyo; ha kuryente (Meralco, para ha bulan han Marso kahuman ipatuman an paghitaas han sukot), ₱300 an maiiban ha ₱2,800 kada bulan nga baraydan para ha 200 kilowatt-hour nga konsumo samtang aada ha ₱120 an maiiban para ha ₱1,000 nga balor han mga delata, nudels, gatas o mga pagkaon nga naagi ha pagproseso, ngan higamit ha balay. Mas mahimubo pa ini kun tatanggalon an excise tax ha produkto nga petrolyo ngan ha magtam-is nga pagkaon ngan irimnon.

Dugang dinhi, dako nga insulto para ha kada Pilipino nga nagbabayad han VAT ha kada papaliton nga lata han sardinas, pakete han nudels o litro han mantika nga bilyun-bilyon kapiso nga pondo an nahingangadto ha pambayad han utang, badyet para ha pasismo han militar ngan pulis, mga palpak ngan ghost nga proyekto nga imprastruktura, ngan para ha kikbak ngan kurakot han mga burukrata-kapitalista.

An VAT buhis nga gin-iimponer ha dugang nga balor ha kada yugto han pagpuproseso han usa nga produkto o serbisyo ngan distribusyon hini. Matatawag liwat ini nga buhis para ha pagkonsumo. Pananglitan, an delata nga sardinas mayda nakadugang nga VAT ha kada yugto han produksyon—tikang ha pagpoproseso han kamatis tubtub ha pagbubutang ha lata. Ha sugad hini nga sistema, masayon para ha estado nga kulektahon an buhis tungod kay ngatanan nga nakadugang nga buwis ginkokolekta ha konsyumer.

Bisan kun an mga produkto nga agrikultural sugad han bugas, prutas, utanon ngan isda, waray nakaimponer nga buwis, mayda nakalakip nga VAT ha produksyon hini. Kinahanglan gumamit an parag-uma ngan parupangisda han pestisidyo, abono, feeds (tubong), kawil ngan lana nga ngatanan mayda VAT. Dako nga porsyento liwat an VAT ha transportasyon han ani ngan dakop.

Sigon ha pangaliskay han Ibon Foundation, pinakadako nga surok han rebenyu han gubyerno tikang ha buwis ha konsumo (34.4% hadton 2024). Samtang, aada la ha 21.2% an nakukuha nga buhis tikang ha dagko nga kompaniya ngan mga riko nga indibidwal.

Pag-antos han mga iroy

Tungod ha haros dudrungan nga paghitaas han mga papliton ngan serbisyo, milyun-milyon nga kababayin-an an problemado kun tiunan-o hihimuon nga sadang an suhol ngan kita.

Ini an gin-aantos nga problema ni Belinda, usa nga parupanmurot han basura ngan parupanhilot. Pinakadako na niya nga kita an ₱2,000 kada semana. Ginpapasadang niya ini ha gastuson han iya pamilya ngan masakit nga mga kag-anak. Dugang pa an gin-aabot niya iya iya anak, nga bisan kun mayda asawa na kinahanglan pa gihapon hin bulig ha pakabuhi. Tungod ha kamahal han mga papliton, nag-iban na hiya han ginkakaon. Nagamit hiya han solar para ha kuryente ngan ha atabay hiya nakuha hin tubig. Ginbul-iwan na anay niya an inop nga mabisita an masakit nga kag-anak tungod ha masobra ₱1,000 nga dugang nga pasahe ha barko yana nga bulan.

“Bisan ano nga pagpagal ko, waray ako matirok. Makuri…. kinahanglan mayda himuon an gubyerno para maghimubo an presyo han mga papliton ngan pahimub-on an presyo han lana,” pahayag ni Belinda.

Bisan kun mayda kaya, namomroblema liwat hi Jessa, iroy nga mayda tulo nga anak, ha naghihitaas nga presyo han papliton. Ha yana, sadang pa an sweldo han iya asawa nga inhinyero para ha matag-adlaw nga gastuson ngan gastos ha edukasyon.

“Bisan naman mayda trabaho, maabot pa gihapon an panahon nga masusul-an na kami tungod ha kamahalan na han presyo han ngatanan nga aada ha palibot… sanglit kinahanglan tanggalon na an excise tax ngan an VAT para masolusyonan an krisis! Diri na ini makatawo,” panawagan ni Jessa.