Tallo a lawas kalpasan a rauten ti US-Israel ti Iran, agtaltalinaed a natibker ti gubyerno ken umili daytoy iti panangsalaknib iti independensya da. Daytoy ket iti sango ti awan sarday a panagbomba ti US-Israel a nagresulta iti nasaknap a dangran iti komunidad, militar ken ekonomya da.

Idi Marso 13, nasurok 1,400 ti naiyulaten ti Iranian Health Ministry a napatay iti gera nga agresyon ken nasurok 18,000 ti nasugatan, dandani amin ket sibilyan. Minilyon ti napadisi kadagiti komunidad gapu iti panagbomba kadagiti erya a residensyal.

Napardas a nakapagsukat ti Iran kadagiti upisyal a simmublat kadagiti lider a pinuntirya ti asasinasyon ti US ken Israel. Nakaisayangkat daytoy ti depensa ken kontra-atake laban iti nabilbileg a pwersa nga Amerikano. Nagibulos daytoy ti rinibo a drone ken misayl a nangpuntirya kadagiti pasilidad ti Israel ken 27 a base militar ti US idiay Bahrain, Kuwait, Qatar, Jordan, UAE, Saudi Arabia ken uppat pay a pagilyan.

Ad-adda a pinagpungtot ti US ti umili nga Iranian. Minilyon ti dimmar-ay iti agsasaruno a rali iti uneg ti pagilyan manipud Pebrero 28 tapno kundenaren ti agresyon. Idi Marso 18, balbaliw a bimmuyat da iti kalsada ti Tehran tapno itabon ni Dr. Ali Larijani, kalihim ti Supreme National Security Council ken dadduma pay nga upisyal a napatay iti panagbomba nga inaklon ti Israel.

Kinontrol ti Iran ti Strait of Hormuz, ti nailet a kanal a dalan dagiti barko iti baet daytoy ken Oman ken pinawilan da ti panaglayag ditoy dagiti barko nga Amerikano, Israeli ken dagiti alyado da. Ditoy a kanal a lumablabas ti 20% ti sangalubongan a suplay ti langis, 20% ti liquified natural gas ken 30% ti sangalubongan a suplay ti kemikal, kabilang dagiti maus-usar kadagiti abono. Kas addang a pangdepensa, inikkan ti Iran ti sea mine wenno eksplosibo ti teritoryo a pangbaybay daytoy tapno lapdan ti panagserrek dagiti barko a panggubat ti US. Ti laeng palpalubosan daytoy a dumalan iti kanal tatta ket dagiti barko a “saan a kalaban” ken sumursurot kadagiti annuroten daytoy iti kabaybayan.

Epiko a kamali

Saan a mailibak a ti Operation Epic Fury (Operasyon nga Epiko a Pungtot) ti US, nga inawagan met ti Iran nga Operation Epic Mistake (Operasyon nga Epiko a Kamali), ket saan pay a nalpas ken saan a napaspas a malpas, kaniwas iti tartarigagayan a deklarasyon ti presidente ti US a ni Donald Trump. Nagkedked ti Iran a sumrek iti maysa a ceasefire agingga a saan nga isardeng ti US ti panagbomba iti pagilyan.

Palalon nga apektado dagiti ekonomya dagiti kaabay daytoy a pagilyan a nakasanggir iti panageksport ti langis. Gapu ta saan da a makalako, addan dagiti pagilyan a napwersa a kissayan, nu saan ket temporaryo nga isardeng ti panagminas ti langis. Minilyon ti na-stranded wenno saan a makapanaw iti rehiyon gapu iti panagserra ti byahe a pangtangatang dagiti pagilyan.

Ti agresyon ket nangitunda ti palalo a panagrigat iti intero a lubong. Binekkel daytoy ti ayus ti langis ken pinatayok na ti presyo ti krudo a langis agturong $100/bariles ken nasurok pay. Marikna dagiti umili, karaman ti umili nga Amerikano, ti nagsipangato a presyo dagiti produkto a petrolyo ken kagiddan a panagngato ti presyo dagiti gagatangen ken serbisyo.

Ad-adda a nariribuk ti rehiyon kalpasan a bombaen ti US idi Marso 13 ti Kharg Island, ti kangrunaan a terminal ti langis ti Iran nu sadinno nga agay-ayus ti 90% ti langis nga iyeks-eksport daytoy. Panggep ti US ken Israel nga agawen ti nasao nga isla, karaman ti amin a langis nga agay-ayus ditoy. Doble ti estratehiko a kinapateg ti isla iti US gapu ta ditoy a dumaldalan ti iyeks-eksport a langis ti Iran agturong China, a kangrunaan a gumatgatang ditoy.

Tapno punwan ti napukaw a produksyon ken pagkalmaen ti presyo, nagiruar ti US ken dagiti alyado daytoy ti 400 milyon a bariles ti reserba a langis. Temporaryo met nga inikkat ni Trump ti embargo laban iti langis ti Russia. Iti laksid daytoy, awan ti sinipikante a panagbaba iti presyo iti sangalubongan a merkado. Uray dagiti alyado ni Trump iti Europe ken Asia ket nagkedked nga agipatulod kadagiti barko a panggubat idiay Middle East tapno pwersaan a luktan ti Hormuz.

Iti uneg ti US, sumangsango ni Trump iti napigsa a panagsupyat ti bukod na nga umili. Rinibo ti nagprotesta tapno kundenaren ti panagraut nga iligal ken labsing iti internasyunal a linteg. Binatikos da met ti nakadakdakkel a gastos militar tapno isustini ti agresyon. Iti umuna nga innem nga aldaw pay laeng ti panagraut, mapatta-patta a nagwaldas ti US ti $11.3 bilyon ken dandani $1 bilyon nga inaldaw manipud idi. Iyaw-awag da ti kadagusan a panagsardeng ti gera, panagsubli iti negosasyon ken panagserrek iti ceasefire.