Militanteng gisaulog sa liboang kababayen-an sa nasud ug sa laing dapit sa kalibutan ang Internasyunal nga Adlaw sa Kababayen-ang Anak sa buhat niadtong Marso 8. Dala ang panawagan nga ibasura ang 12% value added tax (VAT), pagpanubag sa tanan nga nalambigit sa korapsyon ug pagpahunong sa imperyalistang gyera sa Middle East, naglunsad og programa ang Gabriela ug uban pang progresibong grupo sa Liwasang Bonifacio sa Maynila.

Gikan sa Liwasan, nagmartsa ang mga kababayen-an padulong sa embahada sa US aron kundenahon ang imperyalistang agresyon ug pagpangawkaw nga nagpagrabe sa pag-antos sa minilyong kababayen-an sa lain-laing dapit sa kalibutan. Pag-abot sa Kalaw Avenue, giharang sila sa mga pulis ug gisakitan ang uban sa ilang mga lider. Dinhi na sila nagpahigayon og programa ug nagsunog og effigy nila Trump, Netanyahu ug Marcos Jr.

12% VAT ug excise tax, ibasura

Sumala sa Gabriela, dakong tabang sa katawhan kung tangtangon ang VAT ug excise tax sa lana, pagkaon ug importanteng mga serbisyo. Kung tangtangon ang VAT sa mga nag-unang palaliton sama sa LPG, mokunhod og ₱4.86 kada kilo ang presyo niini; sa kuryente (Meralco, alang sa buwan sa Marso human ipatuman ang dugang sa bayronon), mokunhod og ₱300 sa ₱2,800 kada buwan nga singil alang sa 200 kilowatt-hour nga konsumo, samtang ₱120 ang mokunhod sa ₱1,000 nga kantidad sa mga delata, nudels, gatas o mga pagkaon nga giproseso, ug gamit sa balay. Mas mokunhod pa kini kung tangtangon usab ang excise tax sa mga produktong petrolyo ug sa tam-is nga pagkaon ug ilimnon.

Dugang niini, dakong insulto alang sa matag Pilipino nga nagbayad og VAT sa matag lata sa tinapa, pakete sa nudels o litro sa mantika nga binilyong piso nga pondo ang gigahin sa pagbayad-utang, badyet alang sa pasismo sa militar ug pulis, mga palpak ug ghost nga proyektong imprastraktura, ug alang sa kikbak ug kurakot sa mga burukrata-kapitalista.

Ang VAT usa ka buhis nga gipatong sa dugang balor sa matag yugto sa pagproseso sa usa ka produkto o serbisyo ug sa distribusyon niini. Matawag usab kini nga buhis sa konsumo. Pananglitan, ang delatang tinapa adunay patong-patong nga VAT sa matag yugto sa produksyon—gikan sa pagproseso sa kamatis hangtud sa pagbutang sa lata. Niining sistema, sayon alang sa estado nga makolekta ang buhis kay ang tanang patong nga buhis gikolekta gikan sa konsyumer.

Bisan og ang mga produktong agrikultural sama sa bugas, prutas, utanon ug isda, walay direktang buhis, adunay nalakip nga VAT sa ilang produksyon. Kinahanglang mogamit ang mga mag-uuma ug mangingisda og pestisidyo, abono, feeds, bingwit ug lana nga tanan adunay VAT. Dakong porsyento usab ang VAT sa transportasyon sa ani ug dakop nga isda.

Sumala sa panukiduki sa IBON Foundation, ang pinakadakong tinubdan sa kita sa gobyerno gikan sa buhis sa konsumo (34.4% niadtong 2024). Samtang, 21.2% ra ang nakolekta gikan sa dagkong kompanya ug adunahang mga indibidwal.

Kalbaryo sa mga inahan

Tungod sa halos dungan-dungan nga pagmahal sa mga palaliton ug serbisyo, minilyong kababayen-an ang namroblema unsaon ipa-igo ang suhol ug kita.

Mao kini ang giatubang nga problema ni Belinda, usa ka mangangalakal ug manghihilot. Ang pinakadako niyang kita ₱2,000 kada semana. Gipaigo niya kini para sa galastohon sa iyang pamilya ug masakiton niyang mga ginikanan. Dugang pa ang iyang gihatag sa iyang anak, nga bisan naa nay asawa, kinahanglan pa gihapon og tabang sa panginabuhi. Tungod sa kamahal sa mga palaliton, nagpaminus na siya sa gikaon. Naggamit siya og solar alang sa kuryente ug sa atabay siya gakuha og tubig. Gitalikdan na niya ang damgo nga mabisita ang masakiton niyang ginikanan tungod sa sobra ₱1,000 nga pagsaka sa plete sa barko karong buwana.

“Bisan unsa akong kakapoy, wala koy nadaginot. Lisod…kinahanglan naay buhaton ang gobyerno aron mokunhod ang presyo sa mga palaliton ug presyo sa lana,” matud ni Belinda.

Bisan og mas arang-arang ang kahimtang, problema usab si Jessa, inahan nga adunay tulo ka anak, ang taas nga presyo sa mga palaliton. Sa kasamtangan, igo pa ang sweldo sa iyang bana nga inhinyero alang sa adlaw-adlaw nga gasto ug gasto sa edukasyon.

“Bisan adunay trabaho, moabot gihapon ang panahon nga magsige mi og agay tungod sa kamahal na sa presyo sa tanan nga naa sa palibot.. busa kinahanglan tangtangon na ang excise tax ug ang VAT aron masolusyunan ang krisis! Dili na kini makatawo,” ingon ni Jessa.