Militante nga gindumdom sang linibo ka kababaehan sa pungsod kag sa luwas sang pungsod ang Pangkalibutanon nga Adlaw sang Kababaehan nga Anakbalhas sadtong Marso 8. Bitbit ang panawagan nga pagbasura sang 12% value added tax (VAT), pagpasabat sa tanan nga imbolbado sa korapsyon kag pagpauntat sa imperyalistang gyera sa Middle East, naglunsar sang programa ang Gabriela kag iban pa nga mga progresibong grupo sa Liwasang Bonifacio sa Manila.

Halin Liwasan, nagmartsa ang mga kababaehan padulong sa embahada sang US agud kundenaron ang imperyalistang agresyon kag pagpangkawkaw nga tuman nga nagapaantus sa minilyon ka kababaehan sa lain-lain nga bahin sang kalibutan. Pag-abot sa Kalaw Avenue, ginbanggaan sila sang mga pulis kag ginsakit ang pila sa ila mga lider. Diri na sila nagpatigayon sang programa kag nagsunog sang effigy nanday Trump, Netanyahu kag Marcos Jr.

12% VAT kag excise tax, ibasura

Suno sa Gabriela, dako nga ligwa para sa pumuluyo kon makakas ang VAT kag excise tax sa lana, pagkaon kag importante nga serbisyo. Kon kakason ang VAT sa mga nagapanguna nga balaklon kasubong sang LPG, ₱4.86 kada kilo ang mabuhin sa presyo; sa kuryente (Meralco, para sa bulan sang Marso pagkatapos nga ipatuman ang pagsaka sukot), ₱300 ang mabuhin sa ₱2,800 kada bulan nga balayran para sa 200 kilowatt-hour nga konsumo samtang yara sa ₱120 ang mabuhin para sa ₱1,000 nga bili sang mga delata, nodols, gatas ukon mga pagkaon nga nag-agi sa proseso, kag gamit sa balay. Mas manubo pa ini kon kakason ang excise tax sa produktong petrolyo kag sa matam-is nga pagkaon kag ilimnon.

Dugang diri, dako nga insulto para sa kada Pilipino nga nagabayad sang VAT sa kada ginabakal nga delata sang sardinas, pakete sang nodols ukon litro sang mantika nga binilyon ka piso nga pondo ang nagakadto sa pangbayad utang, badyet para sa pasismo sang militar kag pulis, mga palpak kag ghost nga proyektong imprastruktura, kag para sa kikbak kag kurakot sang mga burukrata-kapitalista.

Ang VAT buwis nga ginpatong sa dugang nga bili sa kada halintang sang pagproseso sang isa ka produkto ukon serbisyo kag distribusyon sang mga ini. Matawag man ini nga buwis para sa pagkonsumo. Halimbawa, ang delata nga sardinas may nakapatong nga VAT sa kada halintang sang produksyon-halin sa pagproseso sang kamatis tubtob sa pagbutang sa lata. Sa amo sini nga sistema, mahapos para sa estado nga kolektahon ang buwis tungod tanan nga nakapatong nga buwis ginakolekta sa konsyumer.

Bisan pa nga wala sang nakapatong nga buwis ang mga produktong agrikultural kaangay sang bugas, prutas, utan kag isda, may nakalakip nga VAT sa produksyon sini. Kinahanglan maggamit ang mangunguma kag mangingisda sang pestisidyo, abono, feeds, bunit kag lana nga lunsay may VAT. Dako nga porsyento man ang VAT sa transportasyon sang ani kag makuha nga isda.

Suno sa pagpanalawsaw sang Ibon Foundation, pinakadako nga ginakuhaan sang rebenyu sang gobyerno halin sa buwis sa konsumo (34.4% sadtong 2024). Samtang, yara sa 21.2% lang ang matipon nga buwis halin sa mga dalagko nga kumpaniya kag mga manggaranon nga indibidwal.

Kalbaryo sang mga iloy

Tungod sa halos dululungan nga pagsaka sang mga balaklon kag serbisyo, minilyon ka kababaehan ang problemado kon paano paiguon ang sweldo kag kita.

Ini ang ginaantus nga problema ni Belinda, isa ka manugtinda kag nagapanghilot. Pinakadako na niya nga kita ang ₱2,000 kada semana. Ginapaigo niya ini sa galastuhon sang iya pamilya kag may balatian nga mga ginikanan. Dugang pa ang ginahatag niya sa iya anak, nga bisan may asawa na kinahanglan pa gihapon nga buligan sa pangabuhi. Tungod sa mahal nga mga balaklon, ginbuhinan na niya ang iya ginakaon. Nagagamit siya sang solar para sa kuryente kag sa bubon siya nagakuha sang tubig. Ginpaiway na anay niya ang handum nga mabisita ang balatianon nga ginikanan tungod sa masobra ₱1,000 nga dugang nga pamasahe sa barko subong nga bulan.

“Bisan ano ka kapoy ko, wala ako sang matipon. Mabudlay…kinahanglan may himuon ang gobyerno agud magnubo ang presyo sang mga balaklon kag panubuon ang presyo sang lana,” pahayag ni Belinda.

Bisan mas masulo-sulhay, nagaproblema man si Jessa, iloy nga may tatlo ka anak, sa nagatinaas nga presyo sang balaklon. Sa subong, makaigo pa ang sweldo sang iya bana nga inhinyero para sa adlaw-adlaw nga galastuhon kag gasto sa edukasyon.

“Bisan may trabaho, maabot pa gihapon ang panahon nga maigo kami tungod sa kamahalon na sang presyo sang tanan nga yara sa palibot..gani dapat kakason na ang excise tax kag ang VAT para masolusyonan ang krisis! Indi na makatawo ang mga ini,” pahayag ni Jessa.