Tulo kasemana kahuman atakihon han US-Israel an Iran, nagpapabilin nga madig-on an gubyerno ngan katawhan hini ha pagdepensa ha ira soberaniya. Ha atubangan ini han waray wantas nga panmomba han US-Israel nga nagresulta ha hiluagan nga destroso ha ira mga komunidad, militar ngan ekonomiya.

Hadton Marso 13, masobra 1,400 na an nahireport han Iranian Health Ministry nga napatay ha gerra nga agresyon ngan sobra 18,000 an nasamaran, haros tanan mga sibilyan. Milyun-milyon an napalayas ha ira mga komunidad tungod ha panmomomba ha mga residensyal nga erya.

Madagmit nga nakagliwan an Iran han mga upisyal nga sinaliwan ha mga lider nga gintarget han asasinasyon han US ngan Israel. Nakaglansar ini han depensa ngan kontra-atake kontra ha mas poderoso nga pwersa nga Amerikano. Nagbuhi ini han yukut-yukot nga drone ngan misayl nga nagtarget ha mga pasilidad han Israel ngan 27 nga mga base militar han US ha Bahrain, Kuwait, Qatar, Jordan, UAE, Saudi Arabia ngan upat pa nga nasud.

Dugang nga ginpangalas han US an katawhan Iranian. Milyun-milyon an nagpartisipar ha susrunod nga mga rali ha sakob han nasud tikang Pebrero 28 agud kundenaron an agresyon. Hadton Marso 18, utro hira nga nirabunos ha kakalsadahan han Tehran agud ilubong hi Dr. Ali Larijani, sekretaryo han Supreme National Security Council, ngan iba pa nga upisyal nga napatay ha panmomomba nga gin-amkon han Israel.

Ginkontrol han Iran an Strait of Hormuz, an piguot nga aragian han mga barko ha giutan hini ngan Oman ngan ginpudngan an paglalayag dinhi han mga barko nga Amerikano, Israeli ngan ira mga alyado. Hini nga aragian naagi an 20% han pankalibutan nga suplay han lana, 20% han liquified natural gas ngan 30% han pankalibutan nga suplay han kemikal, kalakip an mga gin-gagamit ha mga abono. Komo pitad nga pandepensa, ginbutangan han Iran han mga sea mine o eksplosibo an mga teritoryo nga kadagatan hini agud pugngan an pagsulod han bokis de gerra han US. An gintutugutan gud la hini nga umagi ha aragian ha yana mga barko nga “diri pangontra” ngan nasunod ha mga pagsurundon hini ha kadagatan.

Epiko nga pagsasayop

Diri madidiwara nga an Operation Epic Fury (Operasyon han Epiko nga Kangalas) han US, nga ginbansagan han Iran han Operation Epic Mistake (Operasyon han Epiko nga Pagsasayop), diri pa human ngan diri masayon nga mahuman, sukwahi ha ginhihingyap ngan deklarasyon han presidente han US nga hi Donald Trump. Diniri an Iran nga sumulod ha usa nga ukoy-bubto tubtub nga diri ginhuhunong han US an panmomomba ha nasud.

Grabe na nga apektado an mga ekonomiya han mga kaamyaw nga nasud hini nga nakasarig ha pag-eeksport han lana. Tungod kay diri makapagbaligya, mayda na mga nasud nga napiritan nga ibanan, kun diri man temporaryo nga ihunong, an pagmimina han lana. Milyun-milyon an na-stranded o diri makagikan ha rehiyon tungod ha pagseserra han biyahe nga pankahanginan han mga nasud.

Nagdurot an agresyon han tikagrabe nga pagkukuri ha bug-os nga nasud. Gin-gipit hini an agos han lana ngan ginpahitaas an presyo han krudo nga lana ngadto ha $100/bariles ngan sobra pa. Abat han mga katawhan, kaupod an katawhan nga Amerikano, an naghitaas nga presyo han mga produkto nga petrolyo ngan kadungan nga paghitaas han presyo han mga papliton ngan serbisyo.

Dugang nga nasasamok an rehiyon kahuman bombahon han US hadton Marso 12 an Kharg Island, an prinsipal nga terminal han lana han Iran kun diin naagi an 90% han lana nga gin-eeksport hini. Katuyuanan han US ngan Israel nga agawon an nasering nga isla, kalakip an tanan nga lana nga naagi dinhi. Doble an estratehiko nga balor han isla ha US tungod kay dinhi naagi an gin-eeksport nga lana han Iran ngadto ha China, an nangunguna hini nga parupamalit.

Agud pun-an an nawara nga produksyon ngan pakalmahon an presyo, nagpagawas an US, kaupod an mga alyado hini, han 400 kamilyon kabariles han reserba nga lana. Temporaryo liwat nga gintanggal ni Trump an embargo kontra ha lana han Russia. Ha luyo hini, waray signipikante nga paghimubo han mga presyo ha pankalibutan nga merkado. Diniri bisan an mga alyado ni Trump ha Europe ngan Asia nga magpadara han mga bokis de gerra ha Middle East agud pwersahay nga abrihan an Hormuz.

Ha sakob han US, naatubang hi Trump ha grabe nga pagtipa han kalugaringon nga katawhan. Yukut-yukot an nagprotesta agud kundenaron an iligal ngan talapas ha internasyunal nga balaud nga pangangatake. Ginsukna nira an ura-ura kadako nga panmilitar nga gastos agud igsustiner an agresyon. Ha syahan nga unom kaadlaw pa la han pangatake, gintatantiya nga nagmalgastar an US han $11.3 kabilyon ngan haros $1 kabilyon adlaw-adlaw tikang hadto. Panawagan nira an dagmit nga pag-undang han gerra, pagbalik han negosasyon ngan pasulod ha ukoy-bubto.