Lahos usa kabulan ha gerra nga agresyon han US ha Iran, hitaas pa gihapon an mga presyo han petrolyo ha internasyunal ngan lokal nga merkado. Ha luyo ini han tala nga paglugway han Iran ha pag-agi ha Strait of Hormuz han mga oil tanker nga tikadto ha mga nasud nga “diri kaaway,” sugad liwat an paglugway ha sangsyon ha lana tikang ha Russia.

Dirudiretso nga naghitaas an presyo han krudo nga lana hin tubtub 60% tikang han syahan nga bombahon han US an Iran. Durot na ini prinsipal han ispekulasyon han mga kompaniya ha pinansya ha merkado diin ginbabaligya an suplay ha tiarabot (gintatawag nga futures). Hadton Abril 2, aada ha $109/bariles an presyo han krudo nga lana ha merkado, tikang ha $65-$70/bariles antes an Pebrero 28.

Sigon ha usa nga pag-aram, an gastos ha produksyon han usa nga bariles han lana aada la ha $42/bariles, samtang $16 naman an royalty o buhis nga ginsusukot han mga prodyuser han lana. Karuyag sidngon, naganansya hin $72/bariles nga tubo an ispekulador ngan mga kompaniya han lana hadton inabot ha $130/bariles an presyo han petrolyo ha pankalibutan nga merkado. An mayor nga mga ispekulador ha merkado amo liwat an namumuhunan ha monopolyo nga kompaniya han lana ha bug-os nga kalibutan. Lima la nga kompaniya—ExxonMobil (US), Chevron (US), BP o British Petroleum (UK), Shell (UK/The Netherlands) ngan Total (France)—an mayda monopolyo ha pagpepresyo han pankalibutan nga suplay han lana.

Ha Pilipinas, ginpagrabe an monopolyo nga pagpepresyo ha pagluluon han kompaniya han lana han “replacement cost” o dugang nga presyo ha lana nga ginpalit antes an gerra agud lupgupon kunuhay an dugang nga presyo ha ginpapalit nga lana ha tiarabot. Hadton syahan nga semana han Marso diin hinitaas han 25%-38% an presyo han krudo nga lana, ginpahitaas han mga kompaniya ha Pilipinas an presyo han lana hin 43%-50%. Bisan ini kun an ginbabaligya hini an suplay nira nga ginpalit antes pa an Marso. Nahihimo ini han mga kompaniya tungod ha deregulasyon han industriya han lana, nga nahatag ha ira han hul-os nga kalibrihan nga igtalaan an presyo han pagbaligya han lana, anuman an paghitaas o paghimubo hini ha pankalibutan nga merkado.

Ukoy-pasada, welga

Yukut-yukot nga drayber han dyip, bus, UV Express, TNVS, ngan motorcycle taxi (habal-habal) ha bug-os nga Pilipinas an nag-ukoy-pasada hadton Marso 26-27 komo protesta ha gerra nga agresyon han US ha Iran ngan kontra ha waray wantas nga paghitaas han presyo han lana ha Pilipinas. Baton ini ha panawagan nga 2-kaadlaw nga nasyunal nga welga ha transportasyon han bag-o nga tukod nga No to Oil Price Hike Coalition.

Dara han welga an panawagan para ha layon nga pag-undang han gerra nga agresyon han US ha Iran nga nagdurot han tigda nga paghitaas han presyo han lana ha pankalibutan nga merkado. Panawagan liwat nira an pag-rolbak ha presyo han lana ngadto ha ₱55/litro, pagtanggal han VAT ngan excise tax ha gasolina ngan diesel ngan pagpabasura ha Oil Deregulation Law. Kadungan hini, gin-aghat nira an rehimen Marcos nga ighatag an dugang nga pasahe ha ngatanan nga pampubliko nga sarakyan ngan pahitas-on an suhol han mga trabahador ha makaburuhi nga lebel. Panawagan nira an mas hiluag nga subsidyo ngan nasyunalisasyon han industriya han lana para mas magserbe ini ha katawhan imbes nga ha kita han higante nga mga kompaniya.

Ha adlaw han welga, hinunong an biyahe ha prinsipal nga mga ruta ha Metro Manila ngan ha mga prubinsya han Bicol, ha Bulacan, Cebu, Batangas, Laguna, ngan Cavite. Nagkamayda hin mga aksyon protesta ha Baguio, Bacolod, Iloilo, Leyte, General Santos, ngan Davao. Gintagan-duon han mga lider han Piston ngan mga kaalyado hini nga diri na akos ilubon han mga drayber an adlaw-adlaw nga pagkalugi nga inabot ha ₱1,500 tubtub ₱1,600 kada sarakyan hadton Marso. Yana nga Abril 7, usa na liwat nga higante nga paghitaas han presyo han diesel (₱19.8/litro) ngan gasolina (₱5.9/litro) an gin-imponer han mga kompaniya han lana. Ginduso hini an presyo han diesel ngadto ₱160/litro ngan gasolina ngadto ₱111/litro.

Ginbubug-os an No To Oil Price Hike Coalition han masobra 20 nga organisasyon han transportasyon, hasta na an mga grupo han pasahero, trabahador, ngan iba pa nga sektor. Kaupod hini an Piston, Manibela, United Transportation Coalition, Kariders, Bus Employees Association of the Philippines, Laban TNVS ngan iba pa.