Nasurok makabulanen ti gera nga agresyon ti US idiay Iran, nangato pay latta dagiti presyo ti petrolyo iti internasyunal ken lokal a linnakwan. Daytoy ket iti laksid ti bassit a panaglukay ti Iran iti panagdalan iti Strait of Hormuz dagiti oil tanker nga agturong kadagiti pagilyan a “saan a kabusor,” kasta met ti panaglukay iti sangsyon iti langis manipud iti Russia.

Tuluy-tuloy a ngimmato ti presyo ti krudo a langis agingga 60% manipud idi damo a bombaen ti US ti Iran. Kangrunaan a gapu daytoyen iti ispekulasyon dagiti kumpanya iti pinansya iti linnakwan nu sadinno a mailaklako ti suplay iti masangwanan (maaw-awagan a futures). Idi Abril 2, adda $109/bariles ti presyo ti krudo a langis iti pagtagilakwan, manipud iti $65-$70/bariles sakbay ti Pebrero 28.

Segun iti maysa a panagadal, ti gastos iti produksyon ti maysa a bariles ti langis ket adda iti $42/bariles laeng, bayat a $16 met ti royalty wenno buwis a singsingiren dagiti prodyuser ti langis. Kayat na a sawen, kumakaod ti $72/bariles a ganansya ti ispekulador ken dagiti kumpanya ti langis idi ngimmato iti $130/bariles ti presyo ti petrolyo iti sangalubongan a linnakwan. Dagiti mayor nga ispekulador iti linnakwan ket isu da met laeng ti agpupuonan iti monopoly a kumpanya ti langis iti intero a lubong. Limlima a kumpanya—ExxonMobil (US), Chevron (US), BP wenno British Petroleum (UK), Shell (UK/The Netherlands) ken Total (France)—ti addaan monopolyo iti panagpresyo ti sangalubongan a suplay ti langis.

Iti Pilipinas, pinakaro dagiti kumpanya ti langis ti monopolyo a panagpresyo iti panagituon ti “replacement cost” wenno nayon a presyo iti langis a nagatang sakbay ti gera tapno kano sakupen ti nayon a presyo iti gatangen a langis iti masakbayan. Idi maudi a lawas ti Marso nu sadinno a ngimmato ti 25%-38% ti presyo ti krudo a langis, inngato dagiti kumpanya iti Pilipinas ti presyo ti langis iti 43%-50%. Daytoy ket uray pay ti ilaklako da ket ti suplay a nagatang da sakbay pay ti Marso. Maar-aramid daytoy dagiti kumpanya gapu iti deregulasyon ti industriya ti langis, a mangmangted kadakwada ti naan-anay a wayawaya nga ikeddeng ti presyo ti linnakwan ti langis, anyaman ti panagngato wenno panagbaba daytoy iti sangalubongan a pagtagilakwan.

Tigil-pasada, welga

Rinibo a drayber ti dyip, bus, UV Express, TNVS ken motorcycle taxi (habal-habal) iti intero a Pilipinas ti nagtigil-pasada idi Marso 26-27 kas protesta iti gera nga agresyon ti US idiay Iran ken laban iti awan sarday a panagngato ti presyo ti langis iti Pilipinas. Sungbat daytoy iti awag a 2-aldaw a nailyan a welga iti transportasyon ti baro a takder a No to Oil Price Hike Coalition.

Awit ti welga ti awag para iti madagdagus a panagsardeng ti gera nga agresyon ti US iti Iran a nangitunda ti panagtayok iti presyo ti langis iti sangalubongan a merkado. Inyawag da met ti panagrolbak iti presyo ti langis agturong ₱55/litro, panangikkat ti VAT ken excise tax iti gasolina ken diesel ken panangibasura iti Oil Deregulation Law. Sakbay daytoy, inallukoy da ti rehimen Marcos nga ipaay ti nayon a plete iti amin a pangpubliko a lugan ken ingato ti sweldo dagiti mangmangged iti makabiag a tukad. Iyaw-awag da ti nalawlawa a subsidyo ken nasyunalisasyon ti industriya ti langis tapno agserbi iti umili imbes nga iti ganansya dagiti higante a kumpanya.

Iti aldaw ti welga, simmardeng ti byahe kadagiti kangrunaan a ruta iti Metro Manila ken kadagiti prubinsya ti Bicol, idiay Bulacan, Cebu, Batangas, Laguna ken Cavite. Napasamak dagiti aksyon protesta idiay Baguio, Bacolod, Iloilo, Leyte, General Santos ken Davao. Tinalmegan dagiti lider ti Piston ken dagiti kaalyado daytoy a saanen a masbaalan dagiti drayber ti inaldaw a pannakalugi da a dimmanun iti ₱1,500 agingga ₱1,600 tunggal lugan idi Marso. Tatta Abril 7, maysa manen a a higante a panagngato ti presyo ti diesel (₱19.8/litro) ken gasolina (₱5.9/litro) ti inpataw dagiti kumpanya ti langis. Induron daytoy ti presyo ti diesel agturong ₱160/litro ken gasolina agturong ₱111/litro.

Ti No To Oil Price Hike Coalition ket bukbuklen ti nasurok 20 organisasyon ti transportasyon, karamanen dagiti grupo ti pasahero, mangmangged ken dadduma pay a sektor. Kabilang kadagitoy ti Piston, Manibela, United Transportation Coalition, Kariders, Bus Employees Association of the Philippines, Laban TNVS ken dadduma pay.