Ha ikalima nga higayon, gindelatar han reaksyunaryo nga gubyerno an kunta syahan nga regular nga eleksyon para ha parlamento han Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao (BARMM). Ginpirmahan ni Ferdinand Marcos Jr an Republic Act No. 12317 hadton Marso 25, nga nagbalhin ha eleksyon tikang Mayo ngadto Septyembre yana nga tuig.

Pito katuig na nga nauurhi an piniliay tikang ha orihinal nga tuig nga gintalaan han Comprehensive Agreement on the Bangsamoro (CAB) giutan han Gubyerno han Republika han Pilipinas (GRP) ngan han Moro Islamic Liberation Front (MILF). Tikang 2014, ginpatuman han MILF an mga obligasyon hini ha kasarabutan. Aada ha 14,000 nga mga kombatant hini an nagpasakob ha “normalisasyon” ngan 2,450 na an ginsurender nira nga mga armas.

Ha luyo nga gapil, waray pa katunga han mga obligasyon han GRP an ginpatuman hini. Bunga hini, ginmando han MILF Central Committee hadton Hulyo 2025 an pagpahunong ha proseso han pagdis-arma ha mga nasasalin nga pwersa hini, tubtub nga diri ginpapatuman han GRP an mga obligasyon hini ha kasarabutan.

Sukwahi ha mga saad han CAB han panginabuhi ngan kamurayawan, nagpapabilin nga waray tuna ngan pakabuhi an yukut-yukot nga hadto anay mujaheedin o mangaraway han MILF, ngan ira mga pamilya.

Kasaysayan han pagtraydor

Hilaba ngan madugo an kasaysayan han pagtatraydor han reaksyunaryo nga estado ha katawhan Moro. Ha sakob hin pira kadekada, tikang pa ha panahon han diktador nga hi Ferdinand Marcos Sr, nga naghimo han brutal nga mga masaker ha Jabidah, Manili, ngan Palimbang, tubtub nga makabalik an mga Marcos ha poder ha pagkatawo ni Ferdinand Marcos Jr, dirudiretso an pasista nga pangatake ha ira mga komunidad.

Pirme nala, kabakyang han reaksyunaryo nga estado an imperyalismo nga US hini nga kampanya nga panmuypoy. Hadton 2001, gindeklara han US an West Mindanao komo “ikaduha nga prente han terorismo” sunod ha Afghanistan, kahuman mahitabo an mga atake han grupo nga Al Qaeda ha US. Tikang hadto, gin-gamit han US komo uruyagan an mga isla ngan prubinsya han Bangsamoro agud ig-atentar an mga taktika nga kontra-insurhensiya. Kahuman palayason an mga base militar han US ha Luzon hadton 1991, ginbutang hini ha West Mindanao an Joint Special Operations Task Force-Philippines (JSOTF-P) agud manguna ha mga ispesyal nga operasyon hini ha Maguindanao (Task Force Mindanao) ngan Sulu (Task Force Sulu). Nagbase an gatus-gatos nga tropa nga Amerikano ha Zamboanga City hin sumobra-kumulang 14 katuig.

Ha direksyon han US, gin-imponer ni Duterte an balaud militar ha bug-os nga Mindanao hadton 2017 agud rumpagon an Marawi City ngan lanaton an mga armado nga grupo ha isla, kaupod an mga yunit han BHB. Direkta hiya nga kabulig han mga tropa nga Amerikano ha pagpapalayas ha mga Moro ha ira syudad ngan pag-agaw han mga primera nga lote dinhi para tindugan han base militar. Hasta yana, pira kayukot pa nga nag-ebakwet an waray pa makakabalik ha ira mga komunidad ngan ginhihikawan han hustisya ngan makatadungan nga kumpensasyon. Ha dayuday, ginbase han US ha syudad an Operation Pacific Eagle-Philippines nga sinaliwan ha JSOTF-P.

Pakikig-usa ngan kaandaman nga makigbisog

Maaram an National Democratic Front ngan mga rebolusyunaryo nga pwersa hini ha Mindanao an krisis nga gin-aantos yana han pakigbisog nga Moro. Dirudiretso nga gintatamas-tamas han US ngan reaksyunaryo nga gubyerno an mga kasarabutan nga nakab-ot ha masobra 17 katuig nga pakikig-erestorya pankamurayawan para igpabilin nga rinaugdaug an katawhan Moro ngan ighikaw ha ira an ira mga tuna. Todo an pagtanyag han rehimen Marcos han ira mga rekurso ha mga langyaw nga kompaniya ha pagmimina, agri-business ngan mga komersyal nga plantasyon.

Maaram an NDF nga gin-gamit han GRP an proseso nga pankamurayawan agud nyutralisahon an pag-ato han katawhan Moro samtang ginpapabilin an mga kondisyon nga nagbunga hini. Usa ini nga leksyon nga mahugot nga ginpapankatinan han NDF ha kalugaringon hini nga eksperyensya ha pakikig-erestorya pankamurayawan ha GRP.

Mahugot nga nakikig-usa an mga rebolusyunaryo nga pwersa ha ilarum han NDF ha ungara han katawhan Moro para ha pagdesisyon-ha-kalugaringon kontra ha nasyunal nga pananalumpigos. Nakagamot an ira pag-ato ha hiluag nga panlulupot han ira tuna ngan pakabuhi, sugad liwat ha panraugdaug ha ira kultura ngan gindak-an. Diri ini nahihimulag ha mas hiluag nga pakigbisog han bug-os nga katawhan Pilipino kontra ha imperyalismo, pyudalismo, ngan burukrata kapitalismo.