Sa usa ka bulan nga gerang agresyon sa US sa Iran, taas pa gihapon ang presyo sa petrolyo sa internasyunal ug lokal nga merkado. Kini bisan pa giluagan na gamay sa Iran ang pag-agi sa Strait of Hormuz sa mga oil tanker padulong sa mga nasud nga “dili kaaway,” ug giluagan usab ang sangsyon sa lana gikan sa Russia.

Walay undang nga misirit ang presyo sa krudong lana hangtod 60% sukad sa unang pagbomba sa US sa Iran. Panguna nga hinungdan niini ang ispekulasyon sa mga kumpanya sa pinansya sa merkado diin gibaligya ang suplay sa umaabot (gitawag og futures). Niadtong Abril 2, ang presyo sa krudong lana misaka ngadto sa $109 kada bariles, gikan sa $65-$70 kada bariles sa wala pa ang Pebrero 28.

Sumala sa usa ka pagtuon, ang gasto sa produksyon sa usa ka bariles sa lana $42 lamang kada bariles, samtang $16 ang royalty o buhis nga gisingil sa mga prodyuser. Pasabot niini, ang mga ispekulador ug mga kumpanya sa lana nakakuhag $72 kada bariles nga kita sa dihang misaka ang presyo ngadto sa $130 kada bariles sa internasyunal nga merkado. Ang mayor nga mga ispekulador sila usab ang namuhunan sa ma monopolyong kumpanya sa lana sa tibuok kalibutan. Lima ka dako nga kumpanya—ExxonMobil (US), Chevron (US), BP o British Petroleum (UK), Shell (UK/The Netherlands) ug Total (France)—ang adunay monopolyo sa pagtakda sa presyo sa suplay sa lana sa kalibutan.

Sa Pilipinas, labi pang gipasamot ang monopolyong pagpresyo pinaagi sa pagpatong sa mga kumpanya sa lana og “replacement cost” o dugang presyo sa lana nga gipalit sa wala pa ang gera aron mabawi kuno ang dugang gasto sa pagapalitong lana sa umalabot. Sa unang semana sa Marso, sa dihang misaka ang presyo sa krudong lana og 25%-38%, gipasaka sa mga kumpanya sa Pilipinas ang presyo sa lana og 43%-50%. Kini bisan ang ilang gibaligya mao ang suplay nga ilang gipalit sa wala pa ang Marso.

Nahimo kini sa mga kumpanya tungod sa deregulasyon sa industriya sa lana, nga naghatag kanila og hingpit nga kagawasan sa pagtakda sa presyo sa pagbaligya sa lana, subay sa bisan unsang pagtaas o pagkunhod sa presyo niini sa internasyunal nga merkado.

Tigil-pasada, welga

Liboan ka drayber sa dyip, bus, UV Express, TNVS ug motorcycle taxi (habal-habal) sa tibuok Pilipinas ang nagtigil-pasada niadtong Marso 26-27 isip protesta sa gerang agresyon sa US sa Iran ug batok sa walay hunong nga pagtaas sa presyo sa lana sa Pilipinas. Tubag kini sa panawagan sa 2-adlaw nga nasudnong welga sa transportasyon sa bag-ong tukod nga No to Oil Price Hike Coalition.

Dala sa welga ang panawagan para sa hinanaling pagtapos sa gerang agresyon sa US sa Iran nga nagresulta sa pagsirit sa presyo sa lana sa internasyunal nga merkado. Panawagan usab nila ang pag-rolbak sa presyo sa lana ngadto sa ₱55 kada litro, pagtangtang sa VAT ug excise tax sa gasolina ug diesel, ug pagbasura sa Oil Deregulation Law. Dungan niini, giawhag nila ang rehimeng Marcos nga i-awtorisa ang dugang-plete sa tanang pangpublikong sakyanan ug ipasaka ang suhol sa mga mamumuo ngadto sa makabuhi nga lebel. Nanawagan sila og mas dakong subsidyo ug nasyonalisasyon sa industriya sa lana aron magsilbi kini sa katawhan ug dili sa dagkong mga kumpanya.

Sa adlaw sa welga, mihunong ang byahe sa mga mayor nga ruta sa Metro Manila ug sa mga prubinsya sa Bicol, Bulacan, Cebu, Batangas, Laguna ug Cavite. Nagpahigayon og protesta sa Baguio, Bacolod, Iloilo, Leyte, General Santos ug Davao. Giduut sa mga lider sa Piston ug sa ilang mga kaalyado nga dili na kaya sa mga drayber ang adlaw-adlaw nga pagkaalkansi gikan ₱1,500 hangtod ₱1,600 kada sakyanan niadtong Marso.

Karong Abril 7, usa na usab ka dakong pagsaka sa presyo sa diesel (₱19.8 kada litro) ug gasolina (₱5.9 kada litro) ang gipatuman sa mga kumpanya sa lana. Kini nagpasaka sa presyo sa diesel ngadto sa ₱160/litro ug gasolina ngadto sa ₱111/litro.

Ang No To Oil Price Hike Coalition gilangkuban sa kapin 20 ka organisasyon sa transportasyon, lakip ang mga grupo sa pasahero, mamumuo ug uban pang sektor. Kauban dinhi ang Piston, Manibela, United Transportation Coalition, Kariders, Bus Employees Association of the Philippines, Laban TNVS ug uban pa.