Sa ikalima nga higayon, ginpaiway sang reaksyonaryong gobyerno ang dapat kuntani una nga regular nga eleksyon para sa parlyamento sang Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao (BARMM). Ginpirmahan ni Ferdinand Marcos Jr ang Republic Act No. 12317 sadtong Marso 25, nga nagabalhin sa eleksyon halin Mayo padulong Septyembre subong nga tuig.

Pito ka tuig na nga naatrasar ang piniliay halin sa orihinal nga tuig nga gintalana sang Comprehensive Agreement on the Bangsamoro (CAB) sa tunga sang Gobyerno sang Republika sang Pilipinas (GRP) kag sang Moro Islamic Liberation Front (MILF). Halin 2014, gintuman sang MILF ang mga obligasyon sini sa kasugtanan. Yara sa 14,000 ka kombatant sini ang nagsulod sa “normalisasyon” kag 2,450 na ang ginsungka nila nga mga armas.

Sa pihak nga bahin, wala pa katunga sa mga obligasyon sang GRP ang gintuman sini. Bunga sini, ginmando sang MILF Central Committee sadtong Hulyo 2025 ang pagpauntat sang proseso sang pagdis-arma sa mga nabilin nga pwersa sini, tubtob indi pagpatuman sang GRP ang mga obligasyon sini sa kasugtanan.

Taliw-as sa mga pangako sang CAB nga palangabuhian kag kalinong, nagpabilin nga wala sang duta kag palangabuhian ang linibo ka anay mujaheedin ukon hangaway sang MILF, kag ila mga pamilya.

Kasaysayan sang pagtraidor

Malaba kag maduguon ang kasaysayan sang pagtraidor sang reaksyonaryong estado sa pumuluyong Moro. Sa sulod sang pila ka dekada, halin pa sa panahon sang diktador nga si Ferdinand Marcos Sr, nga nagpatigayon sang brutal nga mga masaker sa Jabidah, Manili, kag Palimbang, tubtob nakabalik ang mga Marcos sa poder paagi kay Ferdinand Marcos Jr, tayuyon ang pasistang pagpangsalakay sa ila mga komunidad.

Permi lang, kabulig sang reaksyonaryong estado ang imperyalismong US sa kampanyang pagpangsumpo sini. Sadtong 2001, gindeklarar sang US ang West Mindanao bilang “ikaduha nga larangan sang terorismo” sunod sa Afghanistan, pagkatapos nga matabo ang mga atake sang grupong Al Qaeda sa US. Halin sadto, gingamit sang US bilang halampangan ang mga isla kag probinsya sang Bangsamoro agud tilawan ang mga taktikang kontra-insurhensiya. Pagkatapos sipaon ang mga base militar sang US sa Luzon sadtong 1991, ginbutang sa West Mindanao ang Joint Special Operations Task Force-Philippines (JSOTF-P) para magpanguna sa mga ispesyal nga operasyon sini sa Maguindanao (Task Force Mindanao) kag Sulu (Task Force Sulu). Nagbase ang ginatos ka tropang Amerikano sa Zamboanga City sang mas o menos 14 ka tuig.

Sa direksyon sang US, ginpatuman ni Duterte ang layi militar sa bug-os nga Mindanao sadtong 2017 agud pulbuson ang Marawi City kag lagson ang mga armadong grupo sa isla, lakip ang mga yunit sang BHB. Direkta siya nga kabulig sang mga tropang Amerikano sa pagpalayas sa mga Moro sa ila syudad kag pag-agaw sang mga primera nga lote diri agud tukuran sang base militar. Tubtob subong, puluan ka libo pa nga bakwit ang wala nakabalik sa ila mga komunidad kag gindingutan sang hustisya kag makatarungan nga kumpensasyon. Sang ulihi, ginbase sang US sa syudad ang Operation Pacific Eagle-Philippines nga nagbulos sa JSOTF-P.

Pagpakig-isa kag kahandaan nga makig-away

Kahibalo ang National Democratic Front kag mga rebolusyonaryong pwersa sini sa Mindanao sa krisis nga nalubungan subong sang paghimakas Moro. Tayuyon nga ginatampalas sang US kag reaksyonaryong gobyerno ang mga kasugtanan nga nalab-ot sa masobra 17 ka tuig nga pakig-hinun-anon sa kalinong agud ipabilin nga ginapigos ang pumuluyong Moro kag idingot sa ila ang ila mga kadutaan. Largada ang paglibod sang rehimen Marcos sang ila mga rekurso sa mga dumuluong nga kumpaniya sa pagmina, agri-business kag mga komersyal nga plantasyon.

Kahibalo ang NDF nga ginagamit sang GRP ang proseso pangkalinong para nyutralisahon ang pakig-away sang pumuluyong Moro samtang ginapabilin ang mga kondisyon nga nagbunga sini. Isa ini ka pagtulun-an nga hugot nga ginauyatan sang NDF sa kaugalingon sini nga eksperyensiya sa pakig-hinun-anon sa kalinong sa GRP.

Hugot nga nagapakig-isa ang mga rebolusyonaryong pwersa sa idalum sang NDF sa handum sang pumuluyong Moro para sa pagbuot sa kaugalingon batuk sa pungsodnon nga pagpamigos. Nakaugat ang ila pakig-away sa pagpamigos sa ila kultura kag namuklatan. Indi ini maseparar sa mas malapad nga paghimakas sang bug-os nga pumuluyong Pilipino batuk sa imperyalismo, pyudalismo, kag burukrata kapitalismo.