Sa ikalimang higayon, gilangan sa reaksyunaryong gubyerno ang unang regular nga eleksyon alang sa parlamento sa Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao (BARMM). Gipirmahan ni Ferdinand Marcos Jr ang Republic Act No. 12317 niadtong Marso 25, nga nagbalhin sa petsa sa eleksyon gikan sa Mayo ngadto Setyembre karong tuiga.

Pito ka tuig na nga nalangan ang eleksyon gikan sa orihinal nga tuig nga gitakda sa Comprehensive Agreement on the Bangsamoro (CAB) tali sa Gubyerno sa Republika sa Pilipinas (GRP) ug sa Moro Islamic Liberation Front (MILF). Sukad 2014, gituman sa MILF ang iyang mga obligasyon sa kasabotan. Adunay 14,000 ka kombatant niini ang mipailalom na sa “normalisasyon” ug 2,450 na ang ilang gisurender nga mga armas.

Sa pikas bahin, wala pa sa katunga ang gituman sa GRP sa mga obligasyon niini. Tungod niini, gipamando sa MILF Central Committee niadtong Hulyo 2025 ang paghunong sa proseso sa pag-disarma sa nahibiling mga pwersa niini, hangtod dili ipatuman sa GRP ang iyang mga obligasyon sa kasabotan.

Taliwala sa mga saad sa CAB sa panginabuhi ug kalinaw, nagpabiling walay yuta ug trabaho ang liboang kanhi mujaheedin o manggugubat sa MILF, ug ilang mga pamilya.

Kasaysayan sa pagluib

Taas ug duguon ang kasaysayan sa pagluib sa reaksyunaryong estado sa katawhang Moro. Sa miaging daghang dekada, sukad pa sa panahon sa diktador nga si Ferdinand Marcos Sr nga nagpatuman og brutal nga mga masaker sa Jabidah, Manili ug Palimbang, hangtod nakabalik ang mga Marcos sa gahom pinaagi kang Ferdinand Marcos Jr, padayon ang pasistang pagpanumpo sa ilang mga komunidad.

Kanunay, kaabin sa reaksyunaryo nga estado ang imperyalismong US sa ilang kampanya sa pagpanumpo. Niadtong 2001, gideklarar sa US ang West Mindanao isip “ikaduhang nataran sa terorismo” sunod sa Afghanistan, human sa mga pag-atake sa grupong Al Qaeda sa US. Sukad niadto, gigamit sa US ang mga isla ug probinsya sa Bangsamoro isip dulaanan aron sulayan ang ilang mga taktika sa kontra-insurhensya. Human mapalagpot ang mga base militar sa US sa Luzon niadtong 1991, gipwesto niini sa West Mindanao ang Joint Special Operations Task Force-Philippines (JSOTF-P) aron mangulo sa mga espesyal nga operasyon sa Maguindanao (Task Force Mindanao) ug Sulu (Task Force Sulu). Nagbase ang gatusan ka tropa nga Amerikano sa Zamboanga City sulod sa 14 ka tuig.

Sa direksyon sa US, gipatuman ni Duterte ang balaod militar sa tibuok Mindanao niadtong 2017 aron gub-on ang Marawi City ug gukdon ang mga armadong grupo sa isla, lakip ang mga yunit sa BHB. Direkta siya gikatabang sa mga tropang Amerikano sa pagpalayas sa mga Moro sa ilang syudad ug pag-ilog sa mga primerang lote aron patukoran og base militar. Hangtod karon, liboan pang bakwit ang wala makabalik sa ilang mga komunidad ug gihikawan og hustisya ug makatarunganong kumpensasyon. Sa ulahi, gibutang sa US sa syudad ang Operation Pacific Eagle-Philippines nga mipuli sa JSOTF-P.

Pakighiusa ug kaandam nga makigbisog

Nasabtan sa National Democratic Front ug sa iyang rebolusyonaryong pwersa sa Mindanao ang krisis nga giatubang karon sa pakigbisog sa Moro. Padayon nga giyatakan sa US ug reaksyunaryong gubyerno ang mga kasabotan nga naabot sulod sa kapin 17 ka tuig nga pakighinabing pangkalinaw aron ipadayon ang pagpanumpo sa katawhang Moro ug ilogon kanila ang ilang mga yuta. Todo ang pagbaligya sa rehimeng Marcos sa ilang mga rekurso sa mga langyawnng kumpanya sa pagmina, agri-business ug plantasyong komersyal.

Nasabtan sa NDF nga gigamit sa GRP ang prosesong pangkalinaw aron nyutralisahon ang pakigbisog sa katawhang Moro samtang nagpadayon pa gihapon ang mga kondisyon nga nagbunga niini. Kini usa ka leksyon nga hugot nga gihuptan sa NDF sa iyang kaugalingong kasinatian sa pakighinabing pangkalinaw sa GRP.

Hugot nga nakighiusa ang mga rebolusyonaryong pwersa ilalum sa NDF sa tinguha sa katawhang Moro alang sa pagbarug-sa-kaugalingon batok sa nasudnong pagpangdaogdaog. Nakagamut ang ilang pakigbisog sa kaylap nga pagpangilog sa ilang yuta ug panginabuhi, ingon man sa pagpangdaogdaog sa ilang kultura ug kinaiya. Dili kini himulag sa mas lapad nga pakigbisog sa tibuok katawhang Pilipino batok sa imperyalismo, pyudalismo ug burukrata kapitalismo.