Iti maikalima a gundaway, intantan ti reaksyunaryo a gubyerno a nasken koma nga umuna a regular nga eleksyon para iti parlamento ti Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao (BARMM). Pinirmaan ni Ferdinand Marcos Jr ti Republic Act No. 12317 idi Marso 25, a nangiyakar iti eleksyon manipud Mayo agturong Setyembre tatta a tawen.

Pito a tawenen a maud-udi ti eleksyon manipud iti orihinal a tawen nga intuding ti Comprehensive Agreement on the Bangsamoro (CAB) iti baet ti Gubyerno ti Republika ti Pilipinas (GRP) ken ti Moro Islamic Liberation Front (MILF). Manipud 2014, tinungpal ti MILF ti obligasyon daytoy iti katulagan. Adda iti 14,000 a kombatant da ti pimmauneg iti “normalisasyon” ken 2,450 ti naisuko nga armas dan.

Iti sabali a bangir, awan pay kagudwa kadagiti obligasyon ti GRP ti tinungpal daytoy. Gapu ditoy, inmandar ti MILF Central Committee idi Hulyo 2025 ti panangisardeng iti proseso ti panagdis-arma kadagiti nabati a pwersa da, agingga a saan nga ipatungpal ti GRP kadagiti obligasyon daytoy iti katulagan.

Kaniwas kadagiti kari ti CAB a pagbiagan ken kapya, agtaltalinaed nga awanan daga ken pagbiagan ti rinibo a dati a mujaheedin wenno mannakigubat ti MILF, ken dagiti pamilya da.

Pakasaritaan ti panagtraydor

Atiddog ken nadara ti pakasaritaan ti panagtraydor ti reaksyunaryo nga estado iti umili a Moro. Iti unos ti mano a dekada, manipud pay iti panawen ti diktador a ni Ferdinand Marcos Sr, a nangiyaramid kadagiti brutal a masaker iti Jabidah, Manili ken Palimbang, agingga a makasubli dagiti Marcos iti poder iti kinatao ni Ferdinand Marcos Jr, tuluy-tuloy ti pasista a panagatake kadagiti komunidad da.

Kanayon a kakuyog ti reaksyunaryo nga estado ti imperyalismo a US iti kampanya a represyon daytoy. Idi 2001, indeklara ti US ti West Mindanao kas “maikadwa a tay-ak ti terorismo” sumaruno iti Afghanistan, kalpasan a mapasamak dagiti atake ti grupo nga Al Qaeda iti US. Manipud idi, inaramat ti US dagiti isla ken prubinsya ti Bangsamoro kas pagay-ayaman tapno suboken dagiti taktika ti kontra-insurhensya. Kalpasan a mapadisi dagiti base militar ti US iti Luzon idi 1991, inkabil daytoy ti Joint Special Operations Task Force-Philippines (JSOTF-P) iti West Mindanao tapno mangiyuna kadagiti espesyal nga operasyon daytoy iti Maguindanao (Task Force Mindanao) ken Sulu (Task Force Sulu). Nagbase ti ginasut a tropa nga Amerikano idiay Zamboanga City iti nasurok-kumurang 14 a tawen.

Iti direksyon ti US, inpataw ni Duterte ti linteg militar iti intero a Mindanao idi 2017 tapno pulbosen ti Marawi City ken kamaten dagiti armado a grupo iti isla, kabilang dagiti yunit ti NPA. Direkta isuna a kinabinnadang dagiti tropa nga Amerikano iti panagpapanaw kadagiti Moro iti syudad da ken panangagaw kadagiti primera a lote ditoy tapno pagitakderan ti base militar. Agingga tatta, mano pulo a ribo a bakwit ti saan pay a nakasubli kadagiti komunidad da ken mapapaidaman ti hustisya ken nainkalintegan a kumpensayon. Idi agangay, inbase ti US iti syudad ti Operation Pacific Eagle-Philippines a simmukat iti JSOTF-P.

Nairut a pannakikaykaysa ken kinasagana a makilaban

Ammo la unay ti National Democratic Front ken dagiti rebolusyonaryo a pwersa da iti Mindanao ti krisis a sangsangwen tatta ti dangadang ti Moro. Agtultuloy nga isabsabotahe ti US ken ti reaksyunaryo a gubyerno ti katulagan a nadanun kalpasan ti 17 tawen ti negosasyon iti kapya, tapno pagtalinaeden dagiti umili a Moro a maidadanes ken naagawan iti daga da. Ilaklako ti rehimen Marcos ti rekurso da iti gangannaet a minas, agribisnes ken kumpanya ti komersyal a plantasyon.

Siaammo met ti NDF nu kasano nga inaramat ti GRP ti proseso ti kapya tapno pagtalnaen ti panaglaban ti umili a Moro bayat a pagtaltalinaeden dagiti kondisyon a nangipasngay ditoy. Natibker a pangig-iggeman ti NDF daytoy nga adal iti bukod na a kapadasan iti panagserrek iti saritaan iti kapya iti GRP.

Nairut a makikaykaysa dagiti rebolusyonaryo a pwersa iti sidong ti NDF iti tarigagay ti umili a Moro para iti bukod-a-pangngeddeng laban iti nailyan a panangidadanes. Nakaramut ti panaglaban da iti nasaknap a panangagaw iti daga ken pagbiagan da, kasta met ti panangidadanes iti kultura ken tradisyon da. Daytoy ket saan a naisina iti nalawlawa a dangadang ti intero nga umili a Pilipino laban iti imperyalismo, pyudalismo ken burukrata kapitalismo.