Padayon nga nagkagrabe ang kahimtang sa panginabuhi sa masang mag-uuma sa kabanikanhan. Kadaghanan sa mga mag-uuma walay yuta o kulang sa yuta, ug walay laing kapanginabuhian.

Dili kini matabunan bisan duktoran pa sa rehimeng US-Marcos ang mga estadistika. Sa bag-ong report sa Philippine Statistics Authority (PSA), kapin sa 609,000 ang nawad-an og trabaho sa sektor sa agrikultura gikan Marso 2024 hangtud Abril 2025. Gibanabana nga 483,000 niini mga mag-uuma nga nagatanum og humay. Sa datos sa Ibon Foundation, moabot sa duha ka milyon ang nawad-an og trabaho sa agrikultura samtang 276,000 ka mga mangingisda ang nawad-an og trabaho niadtong 2024.

Ang lalum nga krisis sa panginabuhi sa kabanikanhan resulta sa atrasadong sistema sa agrikultura ug kakulang sa industriya. Sumala ni Danilo Ramos, tsirman sa Kilusang Magbubukid sa Pilipinas, ang padayon nga pagdaku sa ihap sa mga walay trabaho dili lang kay “dili tugma ang kahibalo” kini direktang epekto sa wala nagalambo nga agrikultura ug industriya nga angay unta nga mahimong tinubdan sa sustenableng trabaho.

Samot nga nalubong sa kalisud mga mag-uuma tungod sa pagbag-o sa klima, sunod-sunod nga bagyo ug kalamidad, padayon nga pagkunhod sa presyo sa produkto, pagsulod sa mga imported nga produktong agrikultural, kumbersyon sa yuta, militarisasyon ug daghan pang uban.

Nagpadayon ug nagkagrabe ang kahimtang sa mga mag-uuma ilalum sa rehimeng US-Marcos. Dugang pa sa pekeng programa nga Comprehensive Agrarian Reform Program (CARP), gipatuman niini ang uban pang neoliberal nga programa sama sa Support to Parcelization of Lands for Individual Tilting (SPLIT), New Agrarian Emancipation Act (NAEA), Build Better More ug EO 18 o Green Lanes for Strategic Investment alang sa mga proyekto sa enerhiya.

Resulta sa mga palisiya mao ang pagpahawa sa mga mag-uuma sa ilang mga yuta, pagbahin-bahin aron makontrol ang mga mag-uuma, samtang ginapaboran ang mga agalong yutaan, oligarkiya ug mga langyawng tigpamuhunan. Pipila sa mga pananglitan niini mao ang pag-abog sa mga mag-uuma sa Lupang Ramos sa Cavite, Hacienda Tinang sa Tarlac, komunidad sa BTL sa Bukidnon ug ang pinakagrabeng dagway kapalpak sa CARP, ang Hacienda Luisita sa pamilya Cojuangco-Aquino.

Gikan Hulyo 2022 hangtud Enero 2025, giingon nga nakahatag ang Department of Agrarian Reform (DAR) og halos 195,000 ka titulo sa yuta. Apan, 68% niini gikan sa SPLIT—gibahin-bahin nga kolektibong Certificate of Land Ownership Award (CLOA) ug dili bag-ong yuta nga gipanghatag sa mga mag-uuma nga walay yuta. Bisan pa sa daku nga pondo, 12% ra ang naabot nga target sa programa sa SPLIT.

Aron ipakita nga ginatuman sa rehimeng US-Marcos sa iyang katungdanan sa mga mag-uuma, mituyok siya sa lain-laing prubinsya aron manghatag og mga walay pulos nga titulo. Sa tinuod, ang SPLIT ug NAEA mga iskema aron andamon ang mga yuta para sa “libreng merkado” diin ibaligya, paabangan o ikumbert ang mga agrikultural nga yuta.

Sumala ni Ramos, “Ang tumong sa mga programa dili aron masiguro ang katungod sa mga mag-uuma kundili aron ablihan ang dalan alang sa mga real estate, imprastruktura, ug mga kumpanya sa enerhiya nga makuha ang mga yuta ilalum sa CARP.”

Sumala sa datos sa KMP, 28% ra sa mga parsela sa yuta ang gipanag-iyahan sa mga mag-uuma, busa 7-8 sa 10 ka mag-uuma walay kaugalingong yuta. Sa mga agalong yutaan, 20% sa umahan ila, samtang 68% sa tanang umahan gipaingo sa 13% nga yuta.

Ilalum sa banderang “berde” nga kalamboan, gipaspasan sa rehimeng US-Marcos ang paghatag og permiso sa mga kumpanya nga mangilog og yuta ilabina ang mga langyawng negosyante. Anaa sa ₱5.239 trilyon ang kantidad sa mga proyektong renewable energy ang naghulga nga magpahawa sa liboang katawhan.

Gawas pa niini, adunay 207 ka mga proyekto sa imprastruktura sama sa Bulacan International Airport, New Clark City Pampanga, ug TARI estate sa Hacienda Luisita ang moabog sa mga mag-uuma ug minorya, moguba sa panginabuhian ug mopataas sa presyo sa yuta alang sa kaayuhan sa mga imbestor.