Pabug-at nga buwis sa pumuluyo, pamag-an naman sa mga dumuluong

,

Sa nagligad nga mga dekada, nagabug-at nga nagabug-at ang nagasinampaw nga buwis nga ginapapas-an sa pumuluyong Pilipino, nga mas nga naglubong sa ila sa kumunoy sang kaimolon. Sa pihak nga bahin, nagamag-an nga nagamag-an ang buwis nga ginasukot sa pinaka-dalagko nga mga burgesya kumprador kag mga dumuluong kag lokal nga kumpaniya, nga mas nga nagpadako sa ginahugakom nila nga ganansiya.

Pila ka dekada nga gina-agwanta sang pumuluyo ang Value Added Tax (VAT) sa pinakasandigan nga produkto nga pagkaon kag serbisyo, nga sa una 10% apang sang ulihi nangin 12%. Sadtong 2016, naglab-ot sa ₱622 bilyon ang nakolekta nga VAT nga mas pa nga nagdako sa masunod nga mga tuig. Sadtong 2013, ginabana-bana ginabug-os sini ang 18.9% sang kabug-osan nga rebenyo sang gobyerno, halin sa manubo nga 7.9% sadtong 1989. Mas pa nga nagbug-at ang ginapas-an sang pumuluyo sang ipatuman ang TRAIN Law nga nagpatuman sang dugang nga excise tax sa mga produktong petrolyo, sigarilyo, makahulubog nga ilimnon, matam-is nga ilimnon kag iban pa.

Sadtong Hunyo, gindugangan pa ni Marcos ang palas-anon sang pumuluyo sa pagpasar bilang layi sang Digital Services Tax nga nagapatuman sang 12% nga VAT sa mga serbisyo nga nagaagi sa internet. Ginasakop sang bag-o nga layi ang mga online shopping platform kaangay sang Shopee kag Lazada, mga website para sa mga nagapangita sang freelance nga trabaho kaangay sang Fiver kag Upwork, kag streaming platform pareho sang Netflix kag Spotify. Pas-anon ang buwis sang kinaandan nga content creator, online seller, freelancer, kag manugbakal. Ginabana-bana nga maga-ganansya ang rehimen US-Marcos sang ₱105 bilyon sa masunod nga lima ka tuig halin diri.

Antes sini, gina-obligar ang mga nagabaligya sa mga online shopping platform nga magparehistro sa Bureau of Internal Revenue (BIR) kag magbayad sang 1% nga buwis halin sa ila kabug-osan nga kita. Isunod pa sang rehimen Marcos ang buwis sa mga single-use ukon isa ka gamit nga mga plastik kag buwis para sa mga nagagamit sang motorsiklo.

Sa pihak nga bahin, mas pa nga nagdako ang kita sang mga dalagko nga lokal kag dumuluong nga kumpaniya tungod sa mas ginpanubo nga buwis nga ginasukot sa idalum sang CREATE MORE Law. Tatlo pa ka layi ang ginpasar sadtong 2024 nga labi nga nagbuhin sa buwis sang burgesya kumprador kag mga dalagko nga lokal kag dumuluong nga kumpaniya. Ang mga ini ang Ease of Paying Taxes Act, Real Property Valuation and Assessment Reform Act, Capital Markets Efficiency Promotion Act, nga tanan kabahin sang Comprehensive Tax Reform Program nga ginpatuman sadtong panahon sang rehimen Duterte kag ginpadayon sang rehimen US-Marcos.

Ginpaboran sang mga layi nga ini ang mga negosyante paagi sa mas simple nga sistema sang pagbayad sang buwis, pagbuhin sang buwis sa kita, pagbuhin sa multa sa indi makabayad sa husto nga oras, pagpanubo sang buwis sa pagbakal kag pagbaligya sang mga sosyo kag paghatag sang mga insentibo pareho sang tax holiday, libre ukon manubo nga sukot sa kuryente, manubo nga buwis sa duta, amnestiya sa pagbayad sang buwis kag iban pa.

Magalab-ot sa ₱5.9 bilyon nga buwis sa sulod sang tatlo ka tuig ang buhin sa koleksyon sang reaksyonaryong estado sa CREATE MORE Law pa lang. Sa idalum sang una nga CREATE Law, naglab-ot sa ₱476.8 bilyon ang ginbuhin sa buwis sa mga dalagko nga negosyante sa una nga lima ka tuig pa lang.

Ginatawag nga regresibo ukon paatras ang sistema sang pagpatuman sang matag-as nga buwis kaangay sang VAT kag excise tax sa mga produkto kag serbisyo nga ginabakal ukon ginagamit sang pumuluyo. Ang mga buwis nga ini una nga ginpatuman sa dikta sang World Bank (WB) sa mga atrasado nga pungsod pareho sang Pilipinas agud maseguro nga bastante ang makolekta nga kita sang pungsod kag mabayaran sini ang mga dumuluong nga utang. Sadtong dekada 1980, kabahin ini sa mga kondisyon sang pautang sang WB kag International Monetary Fund (IMF). Suno mismo sa WB, ang buwis pareho sang VAT ang pinakadali nga makuhaan sang kita sang estado tungod mabudlay ini nga likawan kag ang mga nagabaligya nangin tig-kolekta man sang buwis. Sa pagkamatuod, nagapati ang WB nga kulang pa ang VAT kag “may espasyo pa” agud ipasaka ang kita sa VAT sa Pilipinas.

Sa pihak sang nakolekta nga buwis halin sa masang anakbalhas kag petiburges, gamay nga porsyento lang sini ang nagakadto sa serbisyo sosyal kaangay sang edukasyon kag ikaayong lawas ukon pondo para sa agrikultura. Yara sa 20% sang pangkabug-osan nga pondo sang gobyerno kada tuig ang nagakadto lang sa korapsyon ukon deretso sa bulsa sang mga burukrata kapitalista. Ang malala ginagamit pa ang buwis sa pasismo sang estado paagi sa pagbakal sang mga armas, pagpondo sa NTF-Elcac kag mga pasistang kumpaniya.

Pabug-at nga buwis sa pumuluyo, pamag-an naman sa mga dumuluong