Editoryal

Pasabton si Marcos sa maduguon nga krimen sa inaway

, ,

Lubos nga binuang ang ginhimo nga pag-inagurar ni Marcos sa pagpulong sang Asia-Pacific Regional Conference on International Humanitarian Law (IHL ukon internasyunal nga makatawo nga layi) sa Makati City sadtong Agosto 11−14. Sa atubang sang mga tiglawas sang lain-lain nga mga pungsod, nagpakuno-kuno si Marcos nga mabuot kag nagatuman sa mga prinsipyo kag pagsulundan sang IHL. Garapalan nga nagbinutig si Marcos agud tabunan ang duguon nga rekord sang iya rehimen sa pagsabwag sang terorismo sang estado kag pagsulong sang patarasak nga gyera batuk sa pumuluyo.

Samtang ginahiwat ang kumperensya sa Makati, nagpalupad ang Armed Forces of the Philippines (AFP) sang mga jetfighter sadtong kaagahon sang Agosto 13 kag naghulog sang pila ka 500-libra nga bomba sa probinsya sang Bukidnon. Gintay-og sang mga ini ang mga bukid kag mga kaiping nga mga komunidad sang mga Lumad kag mangunguma sa Barangay Dumalaguing sa banwa sang Impasug-ong.

Pila ka adlaw antes sini, mga mabug-at nga bomba man ang nagtay-og sa kadutaan sang Barangay San Isidro, sa Las Navas, Northern Samar, nga ginhulog sang AFP sang alas-2 sang kaagahon, indi malayo sa komunidad sang mga tumandok nga Mamanwa sa lugar. Sang kaagahon man sang Agosto 2, mga mabug-at nga bomba man ang ginhulog sang AFP sa Barangay Maguibay sa Tagkawayan, Quezon, indi malayo sa komunidad sang mga mangunguma.

Ang paghulog sang mga mabug-at nga bomba halin sa kahawaan lubos nga pagtamplas sang pasistang rehimen Marcos sa IHL. Direkta sini nga ginabutang sa peligro ang kabuhi sang mga sibilyan. Ginawasak kag ginahiluan ang kadutaan kag kagulangan nga ginakuhaan sang palangabuhian kag iban pa nga rekurso sang mga tumandok. Dala sini ang madalom nga troma kag kahadlok sa mga komunidad. Taliw-as man ini sa layi nga nagadumili sa sobra-sobra nga pangdugmok nga mga hinganiban nga nagatuga sang malaparan nga kahalitan.

Ang IHL ukon mga layi sa gyera bugkos sang mga pagsulundan kag protokol sa kondukta sang armadong kagamo. Mayor nga nakatutok ini sa pagrespeto sa mga kinamatarung, kag pag-protektar sa kaayuhan kag interes sang mga tawo nga indi kabahin ukon indi kabahin sa inaway: mga sibilyan, subongman ang mga pilason, may balatian kag mga bihag sa inaway nga lunsay wala na sang tindog nga magbato.

Magluwas sa paghulog sang bomba, lapas man sa mga layi sa inaway ang mapintas nga pagkontrol sang AFP sa mga sibilyan nga komunidad, pagblokeyo sa pagkaon kag komersyo, pwersa nga pagpalayas kag konsentrasyon sa mga evacuation center, pagdeklarar nga “no man’s land” sang ila mga barangay, pagdumili nga magtrabaho sa uma kag kaingin, pag-kurpyo, pwersa nga pagpang-rekrut sa CAFGU,pagpatrabaho sa mga tawo (lakip ang pagsag-ob sang tubig) nga wala sang nagakaigo nga bayad, paggamit sang imprastruktura sang sibilyan kag iban pa nga tikang nga pagpatuman sang gahum militar.

Sa pagtilaw nga punggan ang pumuluyo nga maghugpong, magpabutyag sang ila mga reklamo kag makigbato, ginpatuman sang AFP ang layi militar sa mga barangay kag komunidad. Patarasak ang paglapas sa mga demokratikong kinamatarung.Ginabungkag sang militar ang kaugalingon nga mga organisasyon sang mga taga-baryo, pwersa sila nga “ginapasurender,” kag ginakugmat agud magpatapo sa mga organisasyon nga gintukod sang AFP. Ang mga magsupak sa mando sang AFP ginakabig nga nagasuporta sa BHB kag ginapuntirya sang wala sang katapusan nga pagpamahog kag target sang pagpatay. Halin sang magpungko si Marcos, wala-tuo ang pagpamatay kag pagmasaker sang AFP sa mga sibilyan, kag pagkatapos ginapabayuan ang mga bangkay kag paggwaon nga mga hangaway sang BHB.

Lubos nga pagtapak man sa mga layi sa inaway ang hungod nga pagpatay sa mga rebolusyonaryo kag mga hors de combat (mga hangaway nga wala na sa tindog nga makig-away). Lakip sa mga biktima ang magtiayon nga Benito Tiamzon kag Wilma Austria kag pito nila ka kaupod. Gindakop sila samtang nagabyahe sa Catbalogan, Northern Samar, ginpaidalum sa tortyur antes ginpatay kag ginpalupok ang mga bangkay sa tunga sang dagat. Halin sang magpungko si Marcos sadtong 2022, halos 80 na ka nabihag sang iya mga armado nga gaway ang brutal nga ginpatay. Indi man pipila ang gindakop, iligal nga ginpriso sa mga sekreto nga prisohan sa mga kampo militar sa pagtilaw nga pabaliskaron sila sa ila ginapatihan.

Ang tanan nga makasiligni nga krimen nga ini ni Marcos sa idalum sang IHL ginmando niya sa iya mga opisyal kag pasistang gaway sa militar kag pulis. Nagaserbe ang tanan nga ini sa maitum nga katuyuan nga dugmukon ang armado kag indi armado nga pakig-away sang pumuluyong Pilipino. Ang sini lang nga deklarasyon ni Marcos nga “wala na sang grupong gerilya” sa Pilipinas senyales sang mas maduguon nga kampanya sang pagpangsumpo sa pumuluyo, kag sang mas malala pa nga mga krimen.

Ginasulsolan, ginapundohan kag gina-armasan sang imperyalistang US ang maduguon nga gyera nga ini sa pagpapas sang paghimakas sang pumuluyong Pilipino. Dako ang ginakita sang imperyalismong US sa pagsuplay sini sang mga dalagko nga bomba, mga bala sang kanyon, mga jetfighter, pang-atake nga helikopter, drone kag iban pa nga armas kag gamit militar. Plano sang US nga dugmukon ang tanan nga pwersang patriyotiko kag progresibo agud “malinong” kag wala sang pagpamatuk nga maagaw ang mga kadutaan kag makawkaw ang dunang manggad sang pungsod sang mga dumuluong nga kapitalista nga nagapangapital, kag agud matukod sini ang gahum militar sa pungsod.

Duguon ang mga kamot ni Marcos sa kadamuon sang iya krimen sa mga layi sang inaway. Indi matabunan sang iya mga buladas ang wala-tuo nga mga malala nga kaso sang pagpang-abuso militar kag paglapas sa tawhanon nga kinamatarung kag internasyunal nga makatawo nga layi. Dapat himuon ang tanan nga masarangan agud pasabton si Marcos kag iya mga alipures, kag ipakigbato ang hustisya para sa tanan nga biktima sang ila katampalasan.

Ang pagsingki sang pasista nga pagpanalasa sang rehimen US-Marcos laragway sang nagalala nga krisis sang nagahari nga sistema mala-kolonyal kag mala-pyudal. Agud ipabilin kag pangapinan ang mapiguson kag mahimuslanon nga sistema, dungan nga ginagamit sang nagahari nga rehimen ang mapintas nga pagpangsumpo kag pagpangtiplang sa pagtilaw nga sumpuon ang paghimakas sang pumuluyong Pilipino para sa rebolusyonaryong pagbag-o.

Apang bisan ano pa ka singki kag ka lapad ang kapintas nga ginasabwag sang rehimen US-Marcos, magabangon ang pumuluyo agud pangapinan ang ila mga kaayuhan, mga kinamatarung, kabuhi kag palangabuhian. Sa pagpamuno sang Partido kag katimbang ang Bagong Hukbong Bayan,indi matay-og ang pumuluyo sa ila pakig-away. Indi bisan san-o man mapudpod ang ila determinasyon nga isulong ang paghimakas para sa pungsodnon nga demokrasya.

Pasabton si Marcos sa maduguon nga krimen sa inaway