Atubangan han damo nga ayat, nagpapadayon an upat nga pakigbisog han mga parag-uma para ha ira katungod ha tuna ha Isabela. Tikang 2019, naglansar hira han mga kampuhan, paghulad, mga dayalogo, petisyon ngan komprontasyon kontra ha agaron maytuna ngan mga ahensya han gubyerno.

Ha sentro nga Isabela, duha nga komunidad han mga parag-uma an nakikigbisog para ha ira katungod ha homestead. An erya ginlulupot agud magin parte han mas hiluag nga agro-industrial zone nga gin-gagamit para ha dagko nga poultry, bodega, plantasyon han melon, tubo ngan iba pa.

Usa hini nga mga erya an masobra 20 kaektarya nga homestead nga humayan, maisan ngan melonan nga ginhuhulad han 20 nga pamilya. Sobra 40 katuig na nga hadto anay nga saop nga nagin benepisyaryo han reporma nga agraryo an mga pamilya. Ha duruyog nga paggios, nabawi nira an gin-agaw nga mga umhanan, napahunong an pagbabaligya ha tuna ngan napahunong an panunukot han plete. Napahunong liwat nira an pananamok ngan pagbalay-balay han mga pulis ngan militar.

Ha usa pa nga bungto, nakikigbisog an mga parag-uma para ha masobra 20 kaektarya nga homestead nga humayan, maisan, ngan tanuman han utanon. Ginhuhulad an tuna han 17 kapamilya han parag-uma nga 50 katuig na nga saop ha lugar. Hadton 2021, tigda nga nagpakita ha lugar an kaurupdan han agaron maytuna nga may dara nga peke nga “reconstituted” o utro nga ginbug-os nga titulo ngan ginlulupot an tuna. Tikang hadto aktibo nga naato an mga parag-uma para ha ira katungod ha tuna, ha luyo han panmuypoy ngan pagtalapas ha tawhanon nga katungod.

Ha sur han Isabela, padayon an pagdepensa han mga parag-uma ha ira katungod nga maghulad ha duha nga erya. Nakapagpapabilin an mga parag-uma nga gin-aagawan han tuna ngan disimulado nga nakapapaghulad para ha ira mga konsumo ngan pakabuhian nga ginlulupot nga halos 70 kaektarya nga tuna ha usa nga kompaniya ha pagmimina. Ha usa pa nga bungto, gin-aatuhan han mga parag-uma an pag-angkon ha 50 kaektarya nga tuna ha tahub han National Greening Program han gubyerno.

Yawe an pampulitika nga pag-aram ha pag-isa han militansya

Ha naglabay nga unom katuig, dako an nagin papel han mga pampulitika nga pag-aram para ig-isa an militansya ngan padig-unon an diwa han mga parag-uma ha ira pag-ato. Nagin epektibo ini ha pagsagang ha kamadarahug han mga agaron maytuna ngan pwersa han Armed For-ces of the Philippines ngan Philippine National Police.

Ha upat nga kampanya ha Isabela, ginseseguro an paghahatag han mga pampulitika han pag-aram ha magkalain-lain nga hugna han paggios han mga parag-uma. Iginhaum nira an mga diskusyon ha partikular nga kamutangan, birik han sitwasyon ngan iglalansar nga kolektibo nga paggios.

Ginbug-os ngan gin-adman nira an pankampanya nga papel kasumpay han panlulupot ha tuna nga ginkakaatubang. Gin-aadman an ligal nga kamutangan han mga parag-uma, an kasaysayan han tuna ngan an ira katungod dinhi. Ginsumpay nira ini ha pankabug-usan nga pakigbisog han klase nga parag-uma ha paghisgot ha pakigbisog para ha tinuod nga reporma ha tuna.

Kadungan han pagkakatukod ha mga asosasyon han mga parag-uma, gindiskusyonan an oryentasyon han ira mga organisasyon. Nakagdiskusyon liwat hira hiunong ha isyu han sobra-sobra nga importasyon han bugas, pagtitindog han base militar han US ha rehiyon basar ha Enhanced Defense Cooperation Agreement ngan iba pa nga isyu pan-nasud kada napartisipar ha mga rali.

Pormal liwat hira nga nag-aaram han Halipot nga Kurso han Katilingban ngan Rebolusyon Pilipino ngan Ispesyal nga Kurso Panmasa. Ha paghilarum han rebolusyunaryo nga kapukawan, gintalakay nira an rebolusyunaryo nga oryentasyon ngan buruhaton han Pambansang Katipunan ng mga Magbubukid. Ha pira nga higayon, nagtalakay liwat hira han Ang Bayan.

Nagin landaw liwat an pag-aram han mga parag-uma ha kamutangan han tawhanon nga katungod ngan pag-ato ha kampanya nga pagpapasurender han mga pulis, militar ngan National Task Force-Elcac. Gin-gamit nira ini nga pansagang ha waray hunong nga pangatake ha ira pagkakaurusa ngan pag-atentar nga igsabotahe an ira pakigbisog ha tuna. Nanindugan an mga komunidad kontra ha panhahadlok ngan panguwat han mga traydor nga “hadto anay rebelde.”

“Kinahanglan igpadayon an [mga pag-aram] ha iba pa nga mga membro nira labina nga nagigin mas madarahug ngan makuri an lokal nga pakigbisog nira ha tuna,” sigon ha report han mga organisador.