Sa atubang sang madamo nga panghangkat, nagapadayon ang apat ka away sang mga mangunguma para sa ila kinamatarung sa duta sa Isabela. Halin 2019, naglunsar sila sang mga kampuhan, bungkalan, mga dayalogo, petisyon kag komprontasyon batuk sa agalon mayduta kag mga ahensya sang gobyerno.

Sa sentral sang Isabela, duha ka komunidad sang mga mangunguma ang nagapakig-away para sa ila kinamatarung sa homestead. Ang erya gina-agaw para mangin kabahin sang mas malapad nga agro-industrial zone nga ginagamit para sa mga dalagko nga poultry, bodega, plantasyon sang melon, tubo kag iban pa.

Isa sa mga erya nga ini ang masobra 20 ektarya nga homestead nga humayan, maisan kag melonan nga ginabungkal sang 20 ka pamilya. Masobra 40 ka tuig na nga mga sadto agsador nga nangin benepisyaryo sang repormang agraryo ang mga pamilya. Sa ululupod nga paghulag, nabawi nila ang gin-agaw nga ulumhan, napunggan ang pagbaligya sang duta, kag napauntat ang pagsukot sang arkila. Napauntat man nila ang pagpanggamo kag pagpangbalay-balay sang mga pulis kag militar.

Sa isa pa ka banwa, nagapakig-away ang mga mangunguma para sa 20 ektarya nga homestead nga humayan, maisan kag utanan. Ginabungkal ang duta sang 17 ka pamilya nga mangunguma nga 50 ka tuig na nga agsador sa lugar. Sadtong 2021, kalit nagpakita sa lugar ang himata sang agalon mayduta nga may dala nga peke nga “reconstituted” ukon liwat ginbug-os nga titulo kag gina-agaw ang duta. Halin sadto aktibo na nga nagapakig-away ang mga mangunguma para sa ila kinamatarung sa duta, sa pihak sang pagpangsumpo kag paglapas sa tawhanon nga kinamatarung.

Sa sur sang Isabela, padayon ang pagpangapin sang mga mangunguma sa ila kinamatarung nga magbungkal sa duha ka erya. Nakapabilin ang mga mangunguma nga gina-agawan sang duta kag disimulado nga nagabungkal para sa ila konsumo kag palangabuhian sa gina-agaw nga halos 70 ka ektarya nga duta sang isa ka kumpaniya sang minahan. Sa isa pa ka banwa, ginapakig-awayan sang mga mangunguma ang pag-angkon sa 50 ektarya nga duta sa tabon sang National Greening Program sang gobyerno.

Yabe ang pangpulitika nga pagtuon sa pagpasaka sang militansya

Sa nagligad nga anum ka tuig, dako ang nangin papel sang mga pangpulitika nga pagtuon agud pasakaon ang militansya kag palig-unon ang balatyagon sang mga mangunguma sa ila pakig-away. Nangin epektibo ini nga panaming sa bagsik sang mga agalon mayduta kag pwersa sang Armed Forces of the Philippines kag Philippine National Police.

Sa apat ka kampanya sa Isabela, ginapaseguro ang paghatag sang mga pangpulitika nga pagtuon sa lain-lain nga halintang sang paghulag sang mga mangunguma. Ginapasanto nila ang mga talakayan sa partikular nga kahimtangan, pagliso sang sitwasyon kag ginalunsar nga kolektibo nga paghulag.

Ginhimo kag ginatun-an nila ang kampanyang papel kaangot sa pagpang-agaw sa duta sa palaabuton. Ginatun-an ang ligal nga tindog sang mga mangunguma, ang kasaysayan sang duta kag ang kinamatarung nila diri. Ginaangot nila ini sa pangkabug-osan nga paghimakas sang sahing mangunguma sa pagtalakay sa paghimakas para sa matuod nga reporma sa duta.

Kadungan sa pagkatukod sang mga asosasyon sang mangunguma, ginatalakay ang oryentasyon sang ila mga organisasyon. Nagatalakay man sila tuhoy sa isyu sang sobra-sobra nga importasyon sang bugas, pagtukod sang base militar sang US sa rehiyon tungod sa Enhanced Defense Cooperation Agreement kag iban pa nga isyu pungsodnon sa kada magpakigbahin sa mga rali.

Pormal man sila nga nagatuon sang Malip-ot nga Kurso sang Katilingban kag Rebolusyon Pilipino kag Ispesyal nga Kurso Pangmasa. Sa pagdalum sang rebolusyonaryong kamuklatan, ginatalakay nila ang rebolusyonaryong oryentasyon kag katungdanan sang Pambansang Katipunan ng mga Magbubukid. Sa pila ka higayon, nagatalakay man sila sang Ang Bayan.

Nangin matingkad man ang pagtuon sang mga mangunguma sa kahimtangan sa tawhanon nga kinamatarung kag pakig-away sa kampanya nga pagpasungka sang mga pulis, militar kag National Task Force-Elcac. Gingamit nila ini nga panaming sa wala untat nga pag-atake sang ila paghiliusa kag pagtilaw nga idiskaril ang ila pakig-away sa duta. Nagpanindugan ang mga komunidad batuk sa pagpangkugmat kag pagpaniplang sang mga traidor nga “anay rebelde.”

“Kinahanglan nga padayunon ang [mga pagtuon] sa iban pa nga katapo nila ilabi na nga mas nangin mapintas kag mabudlay ang lokal nga paghimakas nila sa duta,” suno sa report sang mga organisador.