Daytoy Nobyembre, ti pagilyan ket binasnut ti agsaruno a bagyo a Tino ken Uwan. Nangitunda dagitoy ti nakaro a dangran iti agrikultura, imprastraktura, kabalbalayan kena eskwelaan. Nangkettel dagitoy ti adu a biag ken nangpadisi ti ginasut manipud kadagiti komunidad da.

Idiay Cebu, saan a bumaba iti 6,000 ti nadadael, bayat a 2,812 ti apagapaman a nadadael idi simmaplit ti bagyo a Tino idi Nobyembre 4. Nagsagrap ti nakaro a layus ken panagreggaay ti daga ti 40 a barangay. Dumanon iti atep ti napigsa a layus iti sumagmamano a subdibisyon a nangpatapaw iti pinullo a lugan. Sibubukel a balbalay ti naanud idiay Mandaue City, Danao City, Talisay City ken Liloan, kasta met idiay Consolacion ken Asturias.

Iti kabuklan, dumanon iti 232 nga indibidwal ti natay ken 112 ti mapukpukaw. Ti 158 a pimmusay ken 58 a mapukpukaw ket agtaud iti Cebu.

Napalabas ti mano nga aldaw, balbaliw a dinalapus ti bagyo Uwan ti isla. Nangitunda ti bagyo ti panagreggaay ti daga idiay Naga City ken pannakadadael dagiti imprastraktura idiay San Remigio, Medellin ken isla ti Caubian idiay Lapu-Lapu City.

Ti agsasaruno a trahedya ket saan laeng a bunga ti panagbaliw ti klima nu di ket resulta ti panaggamrud iti kalikasan ken iti kaban ti pagilyan dagiti agar-ari a dasig idiay Cebu ken iti pagilyan.

Narungsot a panangdadael iti kabambantayan ken kabaybayan

Pinakaro ti nasurok dua a dekada a panagkwari iti nangato a paset ti kadagaan iti prubinsya ti panaglayus ken panagreggaay ti daga. Saan a bumaba iti 15 kumpanya ti agdama nga agiyar-aramid ti nalawa a panagkwari iti isla. Kadawyan a maminminas iti prubinsya ket limestone, darat, graba ken dolomite a mailaklako kadagiti kumpanya ti semento. Maar-aramat dagitoy iti reklamasyon idiay Cebu ken Manila Bay.

Adda met ti saan a bumaba iti 12 proyekto a reklamasyon idiay Cebu City ken Lapu-Lapu City. Maysa kadagiti kadakkelan ti 235-ektarya a Cebu City Waterfront Reclamation Project. Idi 2024, naaprubaran ti nayon nga innem a mayor a proyekto a reklamasyon nga addaan kabuklan a 765 ektarya. Dinadael dagitoy a proyekto dagiti bakawan a sigud a nangsalaknib kadagiti komunidad iti baybay manipud iti napipigsa a bagyo, dalluyon ken layus. Sinerraan met daytoy dagiti natural a pagayusan ti danum.

Nayon a makagapu ti panagpegges ti layus ti awan konsiderasyon a panagitakder kadagiti proyekto a real estate ken turismo iti nangangato a paset ti Metro Cebu. Maysa ditoy ti The Rise iti Monterrazas de Cebu, maysa a nabarayuboy a pabalay a naiyukit iti igid ti bantay iti Cebu City. Siguden a namandaran ti Monterrazas nga isardeng ti proyekto kalpasan ti panaglayus ken panagreggaay ti daga kadagiti baryo ken iti baba a paset ti bantay.

Korapsyon kadagiti proyekto a flood control

Pinakaro dagiti palpak a proyekto a flood control kadagiti nababa a paset ti isla ti panagpegges ti layus ken panagreggaay ti daga manipud iti nangangato a paset ti Cebu.

Segun iti datos ti estado, dumanon iti 343 ti proyekto para iti flood control idiay Cebu manipud 2016 agingga 2022, ken adda ti 168 a proyekto manipud 2023 agingga 2025. Nagilatang ti prubinsya ti ₱26.7 bilyon para iti 414 proyekto a flood control para iti tawen 2022 agingga 2025. Inaklon ti lokal a gubyerno nga amin a naitakder a flood control manipud 2019 ket palpak wenno substandard.

Kaadwan a nakaala ti kontrata idiay Cebu ti QM Builders ken Quirante Construction Corp. ti pamilya Quirante; Alpha & Omega ken St. Timothy Construction dagiti Discaya; Centerways Construction & Devt. Inc ni Lawrence Lubiano; Legacy Construction ni Alex Abelido ken WTG Construction & Development Corp. ti pamilya ni Sen. Bong Go.

Pungtot dagiti Cebuano

Nagprotesta dagiti biktima ti bagyo Tino manipud iti Barangay Paknaan ken Mandaue City ken kamkameng ti Bagong Alyansang Makabayan-Central Visayas idi Nobyembre 15 idiay Gorordo Avenue. Kinundenar da ti korapsyon iti prubinsya ken immawag da ti kumpensyasyon para kadagiti naperdi. Naggangat da met ti kandila ken pinaaweng da dagiti kampanilya kas pananglagip kadagiti pimmusay iti bagyo.

Idi Nobyembre 18, upisyal a binukel dagiti demokratiko a grupo ken sektor ti Kalihukang Sugboanon Kontra Korapsyon (KASUKKO) kas alyansa a kontra korapsyon idiay Cebu. Immawag ti alyansa iti umili a makipaset iti nailyan a protesta inton Nobyembre 30 idiay Fuenta Osmeña, Cebu City.