Niining Nobyembre, gigun-ob ang nasud sa magkasunod nga bagyong Tino ug Uwan. Nagresulta kini og grabeng kadaut sa agrikultura, imprastruktura, kabalayan, ug eskwelahan. Daghan ang namatay ug gatusan ang napalayas gikan sa ilang mga komunidad.

Sa Cebu, dili momenus sa 6,000 ka balay ang naguba, samtang 2,812 ang medyo nadaut sa dihang miigo ang bagyong Tino niadtong Nobyembre 4. Grabeng lunop ug pagdahili sa yuta ang nasinati sa 40 ka barangay. Hangtud sa atop ang baha sa pipila ka subdibisyon nga nagpalutaw sa daghang sakyanan. Tibuok mga balay ang gidala sa baha sa Mandaue City, Danao City, Talisay City, Liloan, Consolacion, ug Asturias.

Sa kinatibuk-an, 232 ka tawo ang namatay ug 112 ang nawala. Sa Cebu, 158 ang namatay ug 58 ang nawala.

Paglabay sa pipila ka adlaw, giigo pag-usab sa bagyong Uwan ang isla. Nagresulta kini sa pagdahili sa yuta sa Naga City ug kadaut sa mga imprastruktura sa San Remigio, Medellin, ug isla sa Caubian sa Lapu-Lapu City.

Ang sunud-sunod nga katalagman dili lang tungod sa climate change kundili resulta sa pagpangawkaw sa kinaiyahan ug sa kwarta sa katawhan sa nagharing mga hut-ong sa Cebu ug sa tibuok nasud.

Walay puas nga paggun-ob sa kabukiran ug kadagatan

Gipagrabe sa kapin sa duha ka dekadang pagkwari sa taas nga bahin sa kayutaan sa prubinsya ang baha ug landslide. Dili momenus sa 15 ka kumpanya ang kasamtangang naghimo og danagkung pagkwari sa isla. Kasagaran ginamina mao ang limestone, balas, graba, ug dolomite nga ginabaligya ngadto sa mga kumpanya sa semento. Gigamit kini sa reklamasyon sa Cebu ug Manila Bay.

Aduna pay dili momenus sa 12 ka proyektong reklamasyon sa Cebu City ug Lapu-Lapu City. Usa sa labing daku mao ang 235-ektaryang Cebu City Waterfront Reclamation Project. Niadtong 2024, giaprubahan ang dugang unum ka dagkung proyektong reklamasyon nga adunay 765 ektarya. Gigun-ob sa maong mga proyekto ang mga bakhawan nga kaniadto naghatag proteksyon sa mga komunidad sa baybay gikan sa kusog nga bagyo, balod, ug baha. Gibabagan usab niini ang natural nga agianan sa tubig.

Dugang hinungdan sa grabeng baha ang walay hunong nga pagtukod og proyetong real estate ug turismo sa taas nga bahin sa Metro Cebu. Usa niini ang The Rise sa Monterrazas de Cebu, usa ka engrandeng pabalay nga nahimutang sa kilid sa bukid sa Cebu City. Gimandoan na kaniadto ang Monterrazas nga hunungon ang proyekto human sa mga baha ug landslide sa mga baryo sa ubos nga bahin sa bukid.

Korapsyon sa mga proyektong flood control

Gipagrabe ang paghaguros sa baha ug pagdahili sa yuta gikan sa taas nga bahin sa Cebu sa mga palpak nga proyektong flood control sa ubos nga bahin sa isla.

Sumala sa datos sa estado, mokabat sa 343 ang proyekto sa flood control sa Cebu gikan 2016 hangtud 2022, ug 168 gikan 2023 hangtud 2025. Naggahin ang prubinsya og ₱26.7 bilyon alang sa 414 ka proyektong flood control gikan 2022 hangtud 2025. Giangkon sa lokal nga gubyerno nga tanang gitukod nga flood control sukad 2019 mga substandard o palpak.

Labing daghan nga nakakuhang kontrata sa Cebu mao ang QM Builders ug Quirante Construction Corp. sa pamilyang Quirante; Alpha & Omega ug St. Timothy Construction sa mga Discaya; Centerways Construction & Devt. Inc. ni Lawrence Lubiano; Legacy Construction ni Alex Abelido; ug WTG Construction & Development Corp. sa pamilya ni Sen. Bong Go.

Kasuko sa mga Cebuano

Nagprotesta ang mga biktima sa bagyong Tino gikan sa Barangay Paknaan ug Mandaue City ug mga myembro sa Bagong Alyansang Makabayan-Central Visayas niadtong Nobyembre 15 sa Gorordo Avenue. Gikundena nila ang korapsyon sa prubinsya ug nanawagan og kumpensasyon alang sa mga naigo. Nagdagkot usab sila og kandila ug gipatunog ang mga kampanilya isip paghandum sa mga namatay sa bagyo.

Niadtong Nobyembre 18, upisyal nga gitukod sa mga demokratikong grupo ug sektor ang Kalihukang Sugboanon Kontra Korapsyon (KASUKKO) isip alyansa batok sa korapsyon sa Cebu. Nanawagan ang alyansa sa katawhan nga moapil sa nasudnong protesta karong Nobyembre 30 sa Fuente Osmeña, Cebu City.