Tunggal lumned iti layus dagiti komunidad ken kalsada, doble ti epekto daytoy iti dasig a mangmangged. Masansan nga isuda ti agindeg kadagiti nababa ken malaylayus a paset dagiti syudad nu sadinno a naitakder dagiti palpak ken pagbagasan a proyekto a flood control. Saan laeng a maperperdi dagiti pagtaengan ken komunidad da, maaw-awanan da met ti sapul, maitentennag iti saan a natalged a kundisyon iti panagtrabaho ken agpegpeggad a maikkat da iti trabaho.

Kakarwan a madangdangran dagiti mangmangged nga agsusweldo ti nababa, dagiti kontraktwal, “self-employed,” ken dadduma pay nga iti aktwal ket awanan trabaho ken mala-proletaryado. Isuda dagiti “no work-no pay,” dandani awanan benepisyo ken awanan wenno addaan nakabasbassit nga urnong.

Maysa ditoy ni Carl nga agmaymaysa a mangisaksakad ti pamilya na. Nalayus ti balay na idi simmaplit ti bagyo a Tino idiay Cebu. Makalawas kalpasan ti bagyo, isuda nga agkakabsat ket saan pay laeng a nakasubli iti trabaho gapu iti panangasikaso iti nadadael a pagtaengan da. Naibusen ti sweldo na. Naibus metten ti 13th month pay a nasapa a naited ti amo na para koma iti Paskwa.

Makaunget isuna iti kasasaad a kasapulan na a mangala ti panggastos manipud iti nagrigatan na nga urnong bayat nga awan ti mapagsungsungbat kadagiti kurakot. “Nagrigat ti agbalin a biktima ti korapsyon,” kunana. “Daytoy ket saan laeng a panagtakaw ti kwarta, panagtakaw met daytoy iti oras ken dignidad (mi a mangmangged).”

Idiay Balamban, Cebu, nakalasat iti layus ti shipyard ti Austal Limited, maysa a kumpanya nga Australian nga agim-empleyo ti 1,500 Pilipino. Ngem nasurok 40% dagiti mangmangged daytoy ti naglangan iti trabaho. Maysa ditoy ti welder a ni Rico nga agindeg iti paset ti Mandaue City a sibubukel a napunas idi nadadael ti dike ken pimmegges ti ayus ti danum manipud iti Butuanon River.

“Namaga ti shipyard ngem limned iti layus ti baryo mi,” kunana. Naikkan isuna ti emergency leave ngem awan ti bayad na. Iti uppat nga aldaw a nakalangan isuna, napukawan ti ₱2,000 a sapul. Awan ti naawat na a tulong para iti rehabilitasyon manipud iti Austal ken iti gubyerno.

Pwersado a panagpatrabaho iti tengnga ti kalamidad

Inyulat ti BPO Industry Employees Network (BIEN) nga iti kangitingitan dagiti bagyo a Tino ken Uwan, pinwersa ti saan a bumaba iti 98 kumpanya a BPO dagiti empleyado da a sumrek iti trabaho.

“Nabagaan kami a sumrek ta nu saan ket makissayan ti bayad kadakami,” salaysay ti maysa a call center agent iti Metro Manila. Timmapog isuna iti layus, naglugan ti dyip a nadadaelan iti tengnga ti byahe. “Saanak a nakaabot iti shift isu a napatulodanak ti warning iti email.”

Makakatawa a makasangit laengen ti maysa pay nga empleyado a napilit nga ag-work-from-home iti tengnga ti nasaknap a brown-out. “Tallo nga aldaw nga awan ti naaramid ken awan sapul ko,” kunana. Kasapulan nga agobertaym isuna nga awanan bayad tapno makamakam na ti kota na.

Idiay Bulacan, 200 babbai a mangmangged ti napwersa a sumrek idi Nobyembre 11 para iti “11-11 sale” wenno aldaw nga addaan diskwento dagiti kumpanya nga aglaklako iti internet. Kas iti dadduma, timmapog da iti layus tapno madanon ti pagtrabtrabahuan da a bodega.

“Makapaluksaw dagitoy nga istorya ti panagrigat iti oras ti nakaro a didigra,” segun iti Kilusan ng Manggagawang Kababaihan. Ipangpangruna pay dagiti dadakkel a kumpanya ti dakkel a ganansya ngem iti kinatalged dagiti mangmangged da.”

Ti Bulacan ti sentro ti iskandalo dagiti naanomalya a proyekto a flood control, maikadwa ti Cebu.

Protesta a “lumung-aw iti layus ken korapsyon”

Idi Nobyembre 14, insayangkat ti Kilusang Mayo Uno ken ti saan a bumaba ti 10 unyon ti “protesta a lumung-aw manipud iti krisis ti layus ken korapsyon.” Nakipaset ditoy dagiti mangmangged ti Nexperia, Wyeth, Vanson Paper, Regan, Himmel, PLDT, Kowloon House, 4E Builders ken dagiti mangmangged iti North Harbor ken First Cavite Industrial Estate.

Iti panagpegges dagiti dadakkel a layus, ad-adda a naiparang ti kinainutil ti gubyerno a Marcos a sungbatan dagiti kalamidad,” pablaak ti KMU.

Idi Nobyembre 18, simmango iti midya dagiti mangmangged iti sidong ti alyansa a Working People Against Corruption tapno iyanunsyo ti panagdar-ay ti dasig a mangmangged iti tignay idiay Luneta inton Nobyembre 30.