Matag nalubog sa baha ang mga komunidad ug kalsada, doble ang igo sa mga mamumuo. Kasagaran sila ang nanimuyo ubos ug bahaong bahin sa mga syudad diin gitukod ang mga palpak ug gipangwartahan nga proyektong flood control. Wala lang nadaot ang ilang mga balay ug komunidad, nawad-an usab sila og kita, nag-antus sa dili luwas nga kahimtang sa trabaho, ug gikabalak-ang matangtang sa trabaho.

Grabeng naapektuhan ang mga mamumuong ubos ang suhulan, kontraktwal, “self-employed,” ug uban pang sa aktwal walay trabaho ug semi-proletaryado. Sila ang “no work-no pay,” halos walay benepisyo ug wala o gamay ra kaayo nga tinugum.

Usa niini si Carl nga nag-inusara nagbuhi sa iyang pamilya. Gilunop ang ilang balay sa dihang miigo ang bagyong Tino sa Cebu. Usa ka semana human sa bagyo, wala pa gihapon sila sa iyang igsuon makabalik sa trabaho tungod sa pag-ayo sa ilang nadaut nga balay. Nahurot na ang iyang sweldo. Nahurot na pud ang 13th month pay nga giuna og hatag sa amo alang unta sa Pasko.

Nasuko siya nga kinahanglan niyang gastohon ang iyang gipaningkamotang tinigum samtang walay napanubag sa mga kurakot. “Lisud kaayo mabiktima sa korapsyon,” matud niya. “Dili lang kini pagpangawat og kwarta, pagpangawat usab kini og panahon ug dignidad (kanamong mga mamumuo).”

Sa Balamban, Cebu, luwas sa baha ang shipyard sa Austal Limited, usa ka kumpanyang Australyano nga nag-empleyo og 1,500 ka Pilipino. Apan kapin sa 40% sa mga mamumuo niini wala makatrabaho. Usa niini ang welder nga si Rico nga nagpuyo sa Mandaue City nga hingpit nga napaapha sa dihang naguba ang dike ug mihaguros ang tubig-baha gikan sa Butuanon River.

“Mala ang shipyard pero lubog sa baha ang among baryo,” matud niya. Gihatagan siya og emergency leave, apan walay bayad. Sa upat ka adlaw nga absent, nawad-an siyag ₱2,000 nga kita. Wala siyay nadawat nga tabang alang sa rehabilitasyon gikan sa Austal ug sa gubyerno.

Pugos nga pagtrabaho taliwala sa kalamidad

Gi-report sa BPO Industry Employees Network (BIEN) nga atol sa bagyong Tino ug Uwan, dili momenos sa 98 ka kumpanyang BPO ang namugos sa ilang empleyado nga mosulod sa trabaho.

“Gisultihan mi nga mosulod, kung dili makibhangan ang among sweldo,” sulti sa usa ka call center agent sa Metro Manila. Milabang siya sa baha, misakay og dyip nga nagub-an sa dalan. “Wala ko kaabot sa shift mao nga gipadad-an ko og warning sa email.”

“Katawa-hilak” na lang ang lain pang empleyado nga gipugos mag-work-from-home taliwala sa malukpanong brownout. “Tulo ka adlaw ko walay nabuhat ug walay kita,” matud niya. Napugos siyang mag-overtime nga walay bayad aron maapas ang iyang kuta.

Sa Bulacan, 200 ka babayeng mamumuo ang gipugos mosulod niadtong Nobyembre 11 para sa “11-11 sale” o adlaw nga adunay diskwento ang mga kumpanyang namaligya sa internet. Sama sa uban, milabang sila sa baha aron makaabot sa bodega nga ilang gitrabahoan.

“Makapasilag kaayo ning mga istorya sa pag-antus sa panahon sa grabeng kalamidad,” matud sa Kilusan ng Manggagawang Kababaihan. “Mas giuna pa sa dagkung kumpanya ang dakung ganansya kaysa sa kaluwasan sa ilang mga mamumuo.”

Ang Bulacan mao ang sentro sa iskandalo sa mga anomalyang proyektong flood control, ikaduha ang Cebu.

Protestang “umahon sa baha ug korapsyon”

Niadtong Nobyembre 14, gilunsad sa Kilusang Mayo Uno ug dili momenus sa 10 ka unyon ang “protestang umahon gikan sa krisis sa baha ug korapsyon.” Miapil niini ang mga mamumuo sa Nexperia, Wyeth, Vanson Paper, Regan, Himmel, PLDT, Kowloon House, 4E Builders, ug mga mamumuo sa North Harbor ug First Cavite Industrial Estate.

“Sa pag-igo sa mga katalagman, labaw pang nabutyag ang kawalay pulos sa gubyernong Marcos sa pagsulbad sa mga kalamidad,” pamahayag sa KMU.

Niadtong Nobyembre 18, miatubang sa midya ang mga mamumuo ubos sa alyansang Working People Against Corruption aron ipahibalo ang pag-apil sa hut-ong mamumuo sa protesta sa Luneta sa Nobyembre 30.